مديريت وآموزش
 نظارت ، كنترل و ارزيابي ( 1 )

بسم الله الرحمن الرحيم

 

نظارت ، كنترل و ارزيابي

 

حسين استرون

كارشناس ارشد مديريت آموزشي

 

 

چكيده

            وجود شباهت هاي مفهومي بين نظارت ، کنترل و ارزيابي و کاربرد رايج آن ها در گفتگوها ( غلط مصطلح ) موجب شده است که بعضي صاحب نظران ( علي رغم اذعان به وجود تفاوت هاي مفهومي و عملي بين آن ها ) مفاهيم مذکور را هم معني و مترادف به کار ببرند . که اين امر مي تواند موجب تسري و تعميم آثار سوء يا حداقل ادراک منفي که افراد نسبت به يک متغير دارند ، به متغير ديگر گردد . لذا در اين نوشتار تلاش شده است ضمن بيان معني لغوي و تعاريف واژه هاي فوق ، آن ها را با هم مقايسه و براي هر يک      ويژگي هاي خاصي ارايه شود .   

 

واژه هاي كليدي : نظارت ، کنترل و ارزيابي ( ارزشيابي ) .

 

مقدمه

     صاحب نظران اداره سازمان ها مي گويند : اگر نمي توانيد چيزي را اندازه گيري كنيد ، فراموشش نماييد . يعني اگر مديريت نتواند نشان دهد كه : چه كاري انجام مي شود ؟ چگونه انجام مي شود ؟ به وسيلة چه كساني  و به چه منظوري انجام مي شود ؟ آيا منطبق با برنامه ها و در جهت كسب هدف انجام مي شود ؟ آيا فعاليت ها قابل اندازه گيري هست ؟ ( 1 )

          هر سازماني جهت تحقق اهدافي موجوديت مي يابد . و رفتار افراد شاغل در آن تابع موازين و مقرراتي است . و محقق شدن اهداف نيز در گرو رفتار درست افراد در راستاي اجراي برنامه ها مي باشد . لذا اجراي صحيح برنامه ها و رفتار مطلوب کارکنان وظيفه سنگين و کليدي است که بايستي از طريق مراقبت دقيق و مستمر فرآيند کار ، مقايسه وضع موجود با وضعيت مطلوب و اصلاح و بهبود حاصل گردد .

           يکي از وظايف اساسي مديريت ؛ نظارت ، کنترل و ارزيابي است که بدون آن تحقق اهداف مديريت امکان پذير نخواهد بود . به طوري که بدون توجه به اين جزو ، ساير اجزاي مديريت ، مثل ؛ برنامه ريزي ، سازماندهي و هدايت نيز ناقص بوده و تضميني براي انجام درست آن ها وجود ندارد . در حقیقت زمانی که یک برنامه تهیه شد و برای اجرای آن سازماندهی به عمل آمد و رهبری و هدایت آن مشخص شد ، انتظار این است که هدف های برنامه تحقق پیدا کند و در اجرای برنامه ، اطمینان وجود داشته باشد که روند حرکت دقیقاً به سوی اهداف تعیین شده می باشد . گاهی ممکن است حتی جزئیات برنامه به صورت دقیق اجرا گردد اما جهت گیری کلی در اجرای برنامه دارای انحراف بوده و ما را از هدف دور سازد . اطمینان از این که اجرای برنامه و هدایت آن درست صورت می گیرد و در صورت مشاهده انحراف ، اقدام لازم برای تصحیح آن به عمل می آید ، نیازمند فرآیندی است که آن را نظارت و کنترل می نامند. ( 2 )

          شايد به جرئت بتوان ادعا کرد انجام هيچ فعاليتي در سازمان قرين توفيق نخواهد بود مگر اين که کنترل و ارزيابي هاي لازم نسبت به آن  به عمل آمده باشد . به کمک کنترل است که مديريت نسبت به نحوه تحقق هدف ها و انجام عمليات آگاهي يافته و قدرت پي گيري و عند الزوم سنجش و اصلاح آن ها را پيدا مي کند. کنترل و ارزيابي ابزار کار مديران در رده هاي مختلف سازماني از مراتب عالي تا رده هاي سرپرستي است و لزوم آن را در مراتب مختلف به سادگي مي توان احساس کرد . سازمان بدون وجود يک سيستم موثر کنترل در تحقق ماموريت هاي خود موفق نبوده و نمي توان از منابع خود به درستي استفاده کند . ايجاد فرايند کنترل و ارزيابي به تفکر خلاق نياز دارد، چه سوال هايي بايد پرسيده شود ؟ چگونه مي توان به پاسخ آن ها دست يافت ؟ ارزيابي و کنترل همچنين به توجه دقيق و تفصيلي درباره روش ها و شيوه تحليل اطلاعات نياز دارد . ( 3 )

           بنابراين اين نظارت بر عملكرد و اداره منابع انساني سازمان ها ضرورت يافته و عنوان برنامه رسمي و منظمي كه جهت سنجش       هزينه ها ، منافع اداره سازمان ها و امور كاركنان تنظيم شده و امكان مقايسه كارآيي و اثربخشي سازمان و كاركنان را با برنامه ها و عملكرد گذشته سازمان تعريف مي نمايد . منظور اساسي از نظارت و سنجش برنامه ها و فعاليت هاي سازمان ها و افراد ، تدارك اطلاعات جهت بازخورد و در نهايت بهبود امور كاركنان است . ( 1 )

          شايد مهم ترين مسئله ای که وجود کنترل را ضروری می سازد ، آن است که پيش بينی ها و برنامه های عملياتی در سازمان همواره با درصدی از خطا توام است و برای رفع اين خطاها و اصلاح عمليات ، کنترل تنها راه چاره است . ( 4 ) گر چه ضرورت و اهميت انجام نظارت ، کنترل و ارزيابي برنامه ها ، فعاليت ها و افراد بر کسي پوشيده نبوده و باوري است فراگير ، اما ؛ همان گونه که در مطالب فوق نيز مشاهده  مي شود ، بعضي بين مفاهيم مذکور تفاوتي ( شايد هم با اغماض ) قايل نشده و حتي هم معني و مترادف به کار        مي برند . در اين نوشتار سعي بر آن خواهد بود که علاوه بر نقل تعاريف مختلف نتيجتاً به ارايه مرز بندي ما بين آن ها ( نظارت ، کنترل و ارزيابي ) بپردازيم .

 

نظارت  Supervision

 

معني لغوي نظارت

          اصطلاح نظارت ( supervision   ) از دو كلمه لاتيني ( super ) به معناي بالاي ، بالاي سر ، در بالا و ( videre  ) به معني مواظب بودن ، نگاه كردن ، مراقبت كردن ، بر كسي نظارت كردن و مشاهده كردن تركيب يافته است . بعدها به تدريج در زبان انگليسي كلمه videre به « vision » تبديل شد و  supervision  تلويحاً به شاهداني اطلاق گرديد كه توام با بينش ، دانش و آگاهي باشند .      ( 20 )

             دكتر محمد معين نيز واژه نظارت با فتح نون و كسر نون در فرهنگ فارسي خود به تفكيك چنين معني كرده است :

نظارت ( با فتح نون ) : عمل ناظر و مقام او ، مراقبت در اجراي امور ، ...

نظارت ( با كسر نون ) : زيركي ، فراست ، نظر كردن ، نگريستن ، نظر ، نگرش . ( 21 )

             در تاريخ تعليم و تربيت اسلام کلمه نقابت به معني سرپرستي ، پاسداري و نگاهداري جامعه معلمان ذکر شده است . لغت نامه آموزش و پرورش نظارت در امور آموزش را به معناي کنترل کردن آورده است که روند امور در حال اجرا ارزشيابي مي شود تا اطمينان حاصل شود که مطابق با طرح و دستور العمل پيشرفت مي نمايد . ( 24 )

             مفهوم نظارت در معناي عام ، وسعت و شمول گسترده اي دارد . تمام سازمان ها ، اعم از بزرگ و پيچيده تا كوچك و سالم ، دولتي و غير دولتي ، صنعتي يا آموزشي و انتفاعي و غير انتفاعي ، براي دستيابي به اهداف خود به نظارت و راهنمايي در امر مديريت نياز دارند . معمولاً در اين معنا اصطلاح نظارت مترادف با كنترل به كار برده مي شود . شايد دليل اصلي اين صاحب نظران عام سازمان و مديريت ، ارتباط و وابستگي بسيار نزديك هر دو مفهوم براي كاربردي يگانه باشد . كنترل غالبا ً معناي ضمني نامطلوبي دارد ؛ زيرا به نظر مي رسد اعمال كنترل آزادي عمل فردي را تهديد مي كند . حال آن كه نظارت با در نظر گرفتن جوانب اساسي روابط انساني در سازمان ، تلويحاً بر آن است تا حرمت و شان و مقام انسان در سازمان را نيز مد نظر و توجه قرار دهد . ( 20 )

 

 

تعريف نظارت   

            نظارت در معني و مفهومي مستقل از كنترل كمتر تعريف شده است و در بيش تر تعاريف موجود همواره نظارت را هم معني و مترداف با كنترل مورد توجه قرار داده اند . در اين جا به بعضي از تعريف ها كه نظارت در معني و مفهومي ( تقريباً ) غير از كنترل در نظر گرفته اند ؛ اشاره مي شود .

1 -  نظارت : مراقبت مستمر بر اجراي امور با نگاه دقيق و زيربينانه در خصوص آنچه انجام گرفته و آنچه بايد انجام مي گرفت ( انطباق عملكرد با وظائف ) . ( 17 )

2- نظارت كوششي است كه مدير در جهت تطبيق عمليات با برنامه انجام مي دهد تا ميزان صحت و سقم فعاليت ها را بدست آورد . در نظارت موارد زير مورد توجه قرار مي گيرد :

نظارت ، عمليات و برنامه را با يكديگر تطبيق مي كند .

نظارت ، ميزان سلامت يا بيماري دستگاه و فعاليت ها را مشخص مي سازد .

نظارت ، توان واحدهاي مختلف را در انجام كارها بيان مي دارد .

نظارت ، مقدار پيشرفت عمليات و فاصله آن را تا هدف روشن مي نمايد .

نظارت ، لزوم هدايت خواهي و ظرفيت هدايت پذيري را بدست مي آورد .

3- نظارت چيزي نيست جز ارسال پيام هايي كه به طور موثر رفتار گيرنده پيام ها را تغيير دهد . ( 17 )

4- نظارت فرق بين ثمر بخش و كوشش بي ثمر را بيان مي كند . ( 17 )

5- نظارت عبارت است از اينكه نظام در زمينه هدف هاي مورد نظر از انحراف حفظ شود . ( 17 )                 

6 - نظارت استصوابي : مراقبت داشتن ناظر بر اقدامات متولي و تصويب كردن اعمال وي پيش از اجراي آن ، بدين صورت كه متولي پيش از اقدام به هر عملي با ناظر مشورت مي كند و در صورت موافقت وي عمل مي نمايد و متولي بدون موافقت ناظر نبايد به هيچ كاري اقدام بكند . ( 15 )

6 -  نظارت اطلاعاتي : مراقبت داشتن ناظر بر اعمال متولي است در امور وقف ، بدين صورت كه از اقدام متولي آگاه گردد و ليكن تصويب اعمال متولي از طرف ناظر لازم نيست . ( 15 )

7- نظارت و كنترل به معني بازديد و مراقبت از طرز پيشرفت اجراي عمليات با مقايسه وضع مطلوب و تغيير و تصحيح عمليات به منظور جلوگيري از انحراف از تحقق اهداف سازمان است .  ( 10 )

8- نظارت كسب اطلاعات از طريق مشاهده و بررسي وضع موجود و تعيين پيشرفت كارها با مقايسه با وضع مطلوب نظارت ناميده       مي شود كه مقدم بر كنترل و به عبارتي مهم تر از آن مي باشد به همين دليل با نظارت هاي درست و مستمر ، شايد به اعمال كنترل نيازمند نباشيم .    ( 10 )

11- نظارت فرايند كسب آگاهي از عملكرد واقعي و مقايسه آن با اهداف و عملكرد مطلوب و تصحيح اشتباهات و انحرافات مي باشد .     ( 11 )

12- نظارت را به مفهوم مقايسه عمليات انجام شده ، با معيارهاي تعيين شده در هر سازمان گفته اند تا از اين طريق بتوان به اقدامات اصلاحي و به موقع براي جلوگيري از اشتباهات و انحرافات دست زد . ( 19 )

13 -  نظارت عبارت است از اين كه نظام در زمينه هدف هاي مورد نظر از انحراف حفظ شود . ( 15 )

14 -  وظيفه مديريتي نظارت عبارت از سنجش و اصلاح عملكرد براي به دست آوردن اين اطمينان است كه هدف هاي سازمان و          طرح هاي اجرايي آن با كاميابي به انجام رسيده است . ( 15 )

15- نظارت فرايندي است كه راهنماي تعليماتي از طريق آن به جمع آوري اطلاعات در باره فعاليت هاي آموزشي ، پرورشي و اداري مديران و معلمان در محيط هاي آموزشي مي پردازد . منظور چنين اقداماتي ، مطالعه وضع موجود مدارس ، تعيين ميزان پيشرفت امور و مقايسه آن با وضع مطلوب مي باشد كه بوسيله مشاهده ، مصاحبه و مشورت با كاركنان مدرسه ، دانش آموزان و اولياي آنان عملي      مي گردد . چنانچه در برسي ها و مقايسه ها ، كاستي ها ، مشكلات و يا انحرافاتي مشاهده گردد با اتخاذ تدابير مقتضي سعي مي شود كه فعاليت هاي مختلف به طرف وضع مطلوب سوق داده شوند . ( 32 )

16 – نظارت : حمايت ، هدايت و تقويت افراد در مسير رشد ( حرفه اي – سازماني ) و كنترل فعاليت ها در جهت نيل به هدف هاي سازمان و بهبود مديريت . ( 36 )

 

كنترل   Control

 

معني لغوي کنترل

            در فرهنگ انگليسي به فارسي آريانپور واژه   control  چنين معني شده است : كنترل كردن ، نظارت كردن ، تنظيم كردن ، بازرسي ، كنترل ، بازبيني ، كاربري . ( 23 ) همچنين در فرهنگ فارسي معين به معني بازرسي و تفتيش آمده است . ( 21 )

 

تعريف کنترل

تعاريف‌ متعددي‌ از كنترل‌ ارايه‌ گرديده‌ كه‌ در ذيل‌ به‌طور مختصر به‌برخي ‌از آن‌ها اشاره‌ مي‌گردد .

1 - كنترل‌ يعني‌ بررسي‌ اين‌ كه‌ همه‌ چيز بر طبق‌ قوانين‌ و دستورهايي‌ كه‌ قبلا تعيين‌شده‌ بود، انجام‌ مي‌شود يا خير  .

2 - كنترل‌ فرايند حصول‌ از تحقق‌ كارآمد اهداف‌ سازمان‌ است‌ .

3 -  كنترل‌ عبارت‌ است‌ از توجه‌ به‌نتايج‌ كار ( بازخورد ) و پي گيري‌ براي‌ مقايسه ‌فعاليت‌هاي‌ انجام‌ شده‌ با برنامه‌ها و اعمال‌ اصلاحات‌ مقتضي‌ در مواردي‌ كه‌ ازانتظارات‌ انحرافي‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ .

4 - فراگرد كنترل ‌، ميزان‌ پيشرفت‌ در جهت‌ هدف‌ها را اندازه‌گيري‌ مي‌كند ومديران‌ را قادر مي‌سازد انحراف‌ از برنامه‌ را به‌هنگام‌ تشخيص‌ دهند و اقدامات‌اصلاحي‌ را به‌عمل‌ آورند .

5 -  كنترل ‌، تلاش‌ منظمي‌ در جهت‌ رسيدن‌ به‌اهداف‌ استاندارد ، طراحي‌ سيستم‌ بازخورد اطلاعات ‌، مقايسه‌ي‌ اجزاي‌ واقعي‌ با استانداردهاي‌ از پيش‌ تعيين‌ شده‌ وسرانجام ‌، تعيين‌ انحرافات‌ احتمالي‌ و سنجش‌ ارزش‌ آن ها بر روند اجرايي‌ است‌ كه‌حداكثر كارآيي‌ را در بر مي‌گيرد .    

6 - نظارت‌ و كنترل‌ به‌معني‌ بازديد و مراقبت‌ از طرز پيشرفت‌ اجراي‌ عمليات‌ درمقايسه‌ با وضع‌ مطلوب‌ و تغيير و تصحيح‌ عمليات‌ به‌منظور جلوگيري‌ از انحراف‌ ازتحقق‌ اهداف‌ سازمان‌ آموزشي‌ است‌ .

7 - كنترل‌ عبارت‌ است‌ از حصول‌ اطمينان‌ از اجراي‌ درست‌ برنامه‌ها . ( 5 )

8 فايول کنترل را در معناي روش يا وسيله اي به کار مي برد که صحت انجام امور را طبق طرح و نقشه مصوبه و تصميمات متخذه ، احکام صادره و اصول مستقر بررسي نمايد . فايول براي يک کنترل موثر در معناي فوق تحقق چهار شرط را لازم مي پندارد .

اول اين که کنترل با سرعت توام باشد ، دوم پي گيري گردد ، سوم اين که ضمانت اجرا داشته باشد و بالاخره چهارم اين که حاوي تدابير و مقرراتي باشد که از تکرار انحرافات جلوگيري نمايد . ( 6 )           

9 کنترل عبارت است از مطابقت مراحل مختلف عمليات با اهداف از پيش تعيين شده و حصول اطمينان از پيشرفت مطلوب امور        مي باشد . ( 7 ) 

10 -  کنترل فعاليتي است که ضمن آن عمليات پيش بيني شده با عمليات انجام شده مقايسه مي شوند و در صورت وجود اختلاف و انحراف بين آن چه بايد باشد و آن چه هست به رفع و اصلاح آن ها اقدام شود .

11 -  کنترل عبارت است از فعاليتي منظم که ضمن آن نتايج مورد انتظار در قالب استانداردهاي انجام عمليات معين مي شوند ، سيستم دريافت اطلاعات طراحي مي گردد ، عمليات پيش بيني شده و انجام شده با هم مقايسه مي گردند ، اختلافات و انحرافات مشاهده شده ارزيابي و ميزان اهميت آن ها مشخص مي شوند ، و سرانجام اصلاحات لازم براي تحقق هدف ها و ماموريت هاي سازمان انجام مي گيرند .  ( 8 ) 

12 کنترل فرآيندي است که مدير از طريق آن ، تطابق عمليات انجام شده را با فعاليت هاي برنامه ريزي شده مي سنجد . ( 9 )

13- كنترل به معناي حفظ و اصلاح موازيني كه مظهر عمليات مطلوب است به كار رفته است ، اين موازين ممكن است محسوس و يا نامحسوس ، مبهم يا مشخص باشد . ( 15 )

14- كنترل عبارت است از يك كوشش منظم در ايجاد ضوابط عملياتي بر اساس اهداف برنامه ، جهت طراحي يك سيستم باز اطلاعاتي به منظور مقايسه عمليات انجام يافته با استانداردهاي از پيش تعيين شده كه در صورت وجود انحراف ميزان آن مشخص شود و در نتيجه هر نوع اقدام انجام گيرد تا اطمينان حاصل گردد كه منابع به موثرترين شكل در نيل به اهداف سازمان به كار گرفته شده است .    ( 15 )

15- كنترل عبارت است از توجه به نتايج كار و پيگيري براي مقايسه فعاليت هاي انجام شده با برنامه ها و اعمال اصلاحات مقتضي در مواردي كه از انتظارات ، انحرافي صورت گرفته است . ( 15 )

16 - كنترل تلاشي است منظم جهت رسيدن به اهداف استاندارد ، طراحي سيستم بازخورد اطلاعات ، مقايسه اجزاي واقعي با استانداردهاي از پيش تعيين شده ، تعيين انحرافات احتمالي و سنجش ارزش آن ها بر روند اجرايي كه در بر گيرنده حداكثر كارايي است . (15 )

17 - وظيفه مديريتي نظارت عبارت از سنجش و اصلاح عملكرد براي بدست آوردن اين اطمينان است كه هدف هاي سازمان و طرح هاي اجرايي آن با كاميابي به انجام رسيده است . نظارت وظيفه هر مدير از رياست عالي مؤسسه تا سرپرست و مديران پايه است . ( 15 )

18- كنترل عبارت است از فعاليتي منظم كه ضمن آن نتايج مورد انتظار در قالب استانداردهاي انجام عمليات معين مي شوند ، سيستم دريافت اطلاعات طراحي مي گردد و عمليات پيش بيني شده و انجام شده با هم مقايسه مي گردند ؛ اختلاف و انحرافات مشاهده شده ارزيابي و ميزان اهميت آن مشخص مي شود و سرانجام اصلاحات لازم براي تحقق هدف ها و ماموريت هاي سازمان انجام  مي گيرد .       ( 15 )

19-  كنترل عبارت است از تصميم گيرها و برنامه ها از زمان اجراي آن ها و اقدامات لازم براي جلوگيري از انحرافات عمليات نسبت به هدف هاي برنامه و تصحيح انحرافات احتمالي به وجود آمده . ( 15 )

20 - كنترل حصول اطمينان از اين كه هدف ها و مقاصد سازمان همه روزه جامه ي عمل به خود . ( 12 )                                                                       21 - كنترل عبارت است از تعيين معيارهاي عملكرد براي افراد ، اندازه گيري عملكرد و مقايسه آن با معيارها ، و اقدام براي تصحيح نقاط ضعف و پرداختن به مسائل موجود .  ( 12 )

22- كنترل كردن وظيفه ي مديريتي ارزيابي كوشش كاركنان و انجام اقدامات اصلاحي براي حصول اطمينان بيش تر از دست يابي به  هدف هاي سازمان است . ( 12 )

23- عبارت است از ، مجموعه تلاشي منظم در جهت رسيدن به اهداف از پيش طراحي شده از طريق بازخور اطلاعات ، عمليات واقعي با استانداردهاي از پيش تعيين شده و سرانجام تعيين انحرافات احتمالي و سپس تصحيح آن ها در راستاي اهداف . ( 16 )

24- كنترل فرايندي است كه عملكرد جاري را به منظور حصول اطمينان از اين كه منجر به وصول هدف هاي از پيش تعيين شده       مي شود ،  اندازه گيري مي كند . ( 16 )

25- كنترل به معني بازگردانيدن سيستم به شكل درست و مطلوب آن از طريق كارهاي تصحيح كننده كه يك جريان عملياتي و اجرايي مي باشد . ( 16 ) 

26- كنترل تلاشي است منظم با توجه به هدف هاي از پيش تعيين شده ، استانداردهاي عملكرد را مشخص  مي كند ، عملكرد واقعي را با معيارهاي معين مقايسه مي كند ، انحرافات و درجه اهميت آن ها را تعيين كرده و اقدامات اصلاحي را در صورت لزوم معمول مي دارد .  ( 16 )

27- كنترل تلاش منظمي است در جهت رسيدن به اهداف استاندارد ، طراحي سيستم بازخورد اطلاعات ، مقايسه اجزاي واقعي با استانداردهاي از پيش تعيين شده و سرانجام تعيين انحرافات احتمالي و سنجش ارزش آن ها بر روند اجرايي كه در بر گيرنده حداكثر كارايي است . ( 13 )

28- كنترل يعني بررسي ميزان تحقق اهداف برنامه در اجرا و بررسي دلايل عدم تحقق اهداف و انحرافات از برنامه . كنترل شامل مراحل ذيل مي باشد : 1- برپايي استانداردها و حدود انتظارات 2- ارزيابي عملكرد جاري نسبت به استانداردها و يا حدود انتظارات و تعيين انحرافات 3- اصلاح انحرافات .  ( 14 )

29- كنترل عبارت است از مقايسه عمليات پيش بيني شده با عمليات انجام شده در سازمان كه در صورت وجود اختلاف ، نسبت به اصلاح آن ها اقدام مي شود . يا اين كه كنترل تلاش منظمي است كه همواره فعاليت هاي انجام شده در سازمان را با معيار يا استاندارد كار ( اهداف ) مي سنجد . پس از سنجش مي توان سه حالت را مشاهده كرد :

1 ) عمليات با اهداف و برنامه هاي پيش بيني شده برابر است كه نشانگر فعاليت مطلوب سازمان است .

2 )  عمليات انجام شده كمتر از فعاليت هايي است كه در اهداف و برنامه ها پيش بيني شده است كه در اين صورت لازم است انحرافات ارزش گذاري شده و نقاط ضعف عمليات معلوم و اصلاح شود .

3 )  عمليات انجام شده بيش از طرح و برنامه ها باشد كه در اين صورت لازم است پس از مطالعه عوامل توفيق ، نسبت به اصلاح      برنامه ها و طرح هاي پيش بيني شده اقدام كنيم . ( 14 )  

30 - کنترل را مي توان فرايند بازبيني فعاليت ها براي کسب اطمينان از انجام فعاليت ها بر طبق برنامه دانست ، اين فرايند شامل اصلاح کردن هر کاستي چشم گير و انحرافي نيز مي شود . ( 3 )   

31 - کنترل و نظارت عبارت است از فعاليتي که ضمن آن نتايج مورد انتظار در قالب استاندادهاي انجام عمليات معين مي شوند ، سيستم دريافت اطلاعات طراحي مي گردد ، عمليات پيش بيني شده و انجام شده با هم مقايسه مي گردند ، اختلافات و انحرافات مشاهده شده و ارزيابي و ميزان اهميت آن ها مشخص مي شوند ، و سرانجام اصلاحات لازم براي تحقق هدف ها و ماموريت هاي سازمان انجام مي گيرند . ( 3 )

32 - کنترل و نظارت عبارت است از : ارزیابی تصمیم گیری ها و برنامه ها از زمان اجرای آن ها و اقدامات لازم برای جلوگیری از انحراف عملیات نسبت به هدف های برنامه و تصحیح انحرافات احتمالی به وجود آمده  ( همان طور که در این تعریف ملاحظه می گردد ، ارزشیابی جزيی از نظارت و کنترل به حساب می آید . ) .  ( 2 )

33 -  فراگرد كنترل‌ ميزان‌ پيشرفت‌ در جهت‌ هدف‌ها را اندازه‌گيري‌ مي‌كند و مديران‌ راقادر مي‌سازد كه‌ انحراف‌ از برنامه‌ را به‌موقع‌ تشخيص‌ دهند و اقدامات‌ اصلاحي‌ ياتغييرات‌ لازم‌ را به‌عمل‌ آورند .

هم‌چنين‌ ايشان‌ فراگرد كنترل‌ را شامل‌ چهار مرحله‌ مي‌داند:

1 )  تعيين‌ ملاك‌ها و روش‌هاي‌ سنجش‌ و اندازه‌گيري‌ فعاليت‌ها

2 ) نظارت‌ عملكرد و فعاليت‌ها و سنجش‌ و اندازه‌گيري‌ آن ها

3 ) مقايسه‌ي‌ نتايج‌ حاصله‌ از سنجش‌ عملكردها با ملاك‌ها و هدف‌هاي‌ تعيين‌شده ‌.

4 ) اقدام‌ براي‌ تصحيح‌ عملكردها ( 4 )

34 - كنترل مديريت حصول اطمينان از اثربخشي و كارايي استفاده از نيروي انساني است . ( 33 )

35- كنترل مديريتي فرآيندي است جهت حصول اطمينان از اينكه فعاليت هاي انجام شده با فعاليت هاي  برنامه ريزي شده مطابقت دارد . ( 34 )

36- كنترل مديريتي تلاشي منظم است براي تعيين استانداردهاي اجراي عمليات در جهت هدف هاي برنامه ريزي ، طراحي        سيستم هاي بازخورد اطلاعات ، مقايسه ي عمليات اجرا شده با استانداردهاي پيش بيني شده ، تعيين ميزان انحرافات و سنجش اهميت آن ها ، و اجراي هر اقدام ضروري براي اطمينان از اين كه با مؤثرترين ، و كارآمدترين شيوه از كليه ي منابع موجود براي تحقق        هدف هاي مشترك استفاده شده است . ( 34 )

37   كنترل : كنترل فعاليت ها و عملكردها به گونه اي كه در مسير استاندارد و تحقق هدف هاي سازمان باشد . ( 36 )

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 نظارت ، كنترل و ارزيابي (2)

ارزيابي     Evaluation 

 

معني لغوي ارزيابي

 هر چند كه دو واژه ( ارزيابي و ارزشيابي ) در عمل به طور مترادف مورد استفاده قرار مي گيرند ، ولي بايد توجه داشت كه واژه ارزشيابي از نظر واژه شناسي تعريف نشده است . در صورتي كه ، واژه ارزيابي معادل « بررسي كردن ارزش چيزي » تعريف شده است( فرهنگ معين ) . از اين رو ، ترجمه ي ارزيابي در برابر واژه انگليسي  evaluation  قرار داده شده است . ( 22 ) همچنين در فرهنگ انگليسي به فارسي آريانپور واژه هاي  evaluate   و  evaluation   معني شده اند به : ارزيابي كردن ، تقويم كردن ، قيمت كردن ، سنجيدن ، شماره يا عدد چيزي را معين كردن و ارزيابي و سنجش . ( 23 )

 

تعريف ارزيابي

1-  ارزيابي‌ عملكردفرايندي‌ است‌ كه‌ درآن‌ مديران‌ وسرپرستان‌ رفتار كاركنان‌ را مشاهده‌ و بررسي‌ مي‌كنند تا بتوانند بازخوردهاي‌ لازم‌ را دربارة‌ نقاط‌ قوت‌ و ضعف‌ رفتارشان‌ به‌ آن ها ارائه‌ كنند . ( 18 )

2- ارزيابي‌ عملكرد عبارتست‌ از تعيين‌ درجه‌ كفايت‌ و لياقت‌ كاركنان‌ از لحاظ‌ انجام‌ وظايف‌ محوله‌ و قبول‌ مسئوليت ها در سازمان‌ كه‌ اين‌ ارزيابي‌ بايد به‌ طور عيني‌ و منظم‌ انجام‌ پذيرد . ( 18 )

3- ارزيابي‌ عملكرد « يعني‌ سنجش‌ نسبي‌ عملكرد انساني‌ در رابطه‌ با نحوة‌ انجام‌ كار مشخص‌ در يك‌ دوره‌ زماني‌ معين‌ درمقايسه‌ با استاندارد انجام‌ كار و همچنين‌ تعيين‌ استعداد و ظرفيت هاي‌ بالقوه‌ فرد به‌ منظور برنامه‌ ريزي‌ در جهت‌ به‌ فعليت‌ در آوردن‌ آن ها »  .       ( 18 )            

4 - ارزیابی عملکرد عبارت است از یک سیستم بازخور که دربرگیرنده ارزیابی مستقیم عملکرد اشخاص یا سازمان هامی باشد . ( 25 )

5- ارزيابي عملكرد ، به مجموعه اقدامات و فعاليت هايي اطلاق مي‌گردد كه به منظور افزايش سطح استفاده بهينه از امكانات و منابع در جهت دستيابي به هدف ها و شيوه‌اي اقتصادي توام با كارايي و اثر بخشي صورت مي‌گيرد .

6- ارزيابي عملكرد به مجموعه اقدامات و اطلاعاتي اطلاق مي گردد كه به منظو افزايش سطح استفاده بهينه از امكانات و منابع در جهت دست يابي به هدف ها به شيوه اي اقتصادي توآم با كارايي و اثر بخشي صورت مي‌گيرد . به طور كلي نظام ارزيابي عملكرد را مي توان فرايند سنجش و اندازه گيري و مقايسه ميزان و نحوه دستيابي به وضعيت مطلوب دانست ، صاحب نظران مديريت اندازه گيري عملكرد در بخش هاي دولتي را چنين تعريف كرده‌اند:

اندازه گيري عملكرد تلاشي است نظامند براي دانستن اين كه خدمات دولتي تا چه حد جواب گوي نيازهاي مردم بوده و توانايي دولت در برآورده نمودن آن تا چه اندازه است.

اندازه گيري عملكرد تلاشي ضروري براي پاسخ گويي به سوالاتي در مورد بهبود بهره ورري در قالب عباراتي نظير كارايي، اثر بخشي و قابليت پاسخ گويي مي‌باشد.

اندازه گيري عملكرد دولت روشي است جهت تعيين اين كه آيا خدمات با كيفيت و يا با هزينه‌اي مناسب به جامعه ارايه مي‌شود يا خير.

7- ارزيابي عملكرد عبارت است از فرايند سنجش و اندازه گيري عملكرد در دستگاه هاي اجرايي در چارچوب اصول و مفاهيم علمي مديريت براي تحقق اهداف و وظايف سازماني در قالب برنامه‌هاي اجرايي .

با توجه به تعاريف فوق و اهداف ما از اين ارزيابي عملكرد دستگاه هاي اجرايي، مي توان تعريفي به شرح زير ارايه نمود:

هدف از ارزيابي عملكرد عبارت است از: سنجش، ارزش گذاري و قضاوت در خصوص عملكرد دستگاه هاي اجرايي كشور بر اساس قوانين و مقررات مصوب ، رويكرد معيارهاي اثربخش ، كارايي، اقتصادي و اخلاقي به منظور ارتقاء كيفيت خدمات دولتي. ( 26 )

8- سيستمي است كه ارزشيابي و بازبيني دوره اي ازنحوه ي انجام كار افراد در سازمان را صورت مي دهد . ( 11 )    

9- فرآيندي است كه به طور نظام دار به تشريح توانايي ها و ضعف هاي كاركنان با توجه به شغل آن ها در فواصل معين مي پردازد .       ( 11 )   

10 - ارزشيابي  فرآيند جمع آوري و تفسير نظام دار شواهدي است كه در نهايت به قضاوت ارزشي با چشم داشت به اقدامي معين بيانجامد .  ( 27 )  

11-  سنجش ارزش نسبي پديده ها با استفاده از معيارهاي معين . ( 28 )

12 ارزشيابي عبارت است از روشي که به وسيله آن ميزان نزديکي به هدف مورد نظر سنجيده مي شود و درک اين مساله از طريق مقايسه وضع فعلي با هدف نهايي روشن مي گردد . به عبارت ديگر ارزشيابي ، مقايسه اي است بين آن چه وجود دارد و آن چه کمال مطلوب است ؛ از نظر کلي ارزشيابي را مي توان سنجش کمي و کيفي رشد و يا تغييري دانست که در موضوع مورد نظر به وجود آمده است و منظور از اين سنجش کسب اطمينان و ايجاد انگيزه لازم براي اجرا و يا ادامه برنامه است . ( 29 )

13 ارزشيابي فرآيندي است که در آن ، سطوح تصميم مورد نظر تعيين مي شود ، اطلاعات مناسب برگزيده ، جمع آوري ، و تجزيه و تحليل مي گردد تا گزارشي تهيه شود که بر اساس آن تصميم گيران بتوانند تصميمات مناسب و مقتضي اتخاذ نمايند . ( 30 )

14 ارزشيابي فرآيند منظمي است که در طي آن در باره ارزش ، مطلوبيت ، موثر بودن ، يا کفايت چيزي طبق ملاک ها و مقاصد معيني قضاوت و داوري مي شود . اين داوري مبتني بر مقايسه دقيق داده هاي عيني با استانداردهاي انتخابي است . تعريف دقيق آن چه بايد ارزشيابي شود ، دقيق بودن هدف ها ، تعيين ملاک هاي ويژه ، مشاهده و اندازه گيري دقيق ، و نتيجه گيري منطقي از جمله ويژگي هاي عمده ارزشيابي دقيق به شمار مي روند . ( 30 )

15 ارزشيابي کنترل کيفي فرايندها و نتايج يک برنامه آموزشي است . ( 30 )

16 ارزشيابي عبارت است از فرايند تعيين کردن ، به دست آوردن ، و فراهم ساختن اطلاعات توصيفي و قضاوتي در مورد ارزش و مطلوبيت هدف ها ، طرح ، اجرا و نتايج به منظور هدايت تصميم گيري ، خدمت به نيازهاي پاسخ گويي و درک بيش تر از پديده هاي مورد بررسي . ( 31 ) 

17 ارزشيابي عبارت از يک سلسله اقدامات رسمي به منظور بررسي عملکرد کارمندان در فاصله زماني معين است که شامل تمامي رفتارهاي فرد در ارتباط با کارکرد او در آن دوره زماني مي شود . ( 35 )

18 ارزشيابي عبارت است از سنجش و اندازه گيري کار و نتيجه به دست آمده از کار با مقياس و شاخصي که به توان کميت و کيفيت مورد نظر را با دقت به گونه اي عيني و دور از داوري هاي شخصي و ملاک هاي مبهم اندازه گيري کرد . ( 35 )

19 ارزشيابي و پاداش به معني فرآيند مقايسه نتايج حاصله در پايان يک دوره معين با اهداف از پيش تعيين شده به منظور تعيين ميزان پيشرفت ، تغيير و تجديد نظر در برنامه ها و دادن جزاي مناسب با حسن و يا سوء اجراي عمل و نتايج حاصله مي باشد . ( 35 )

20 - ارزيابي : داوري و قضاوت ارزشي و تخمين قيمت و ارزش كمي و كيفي چيزها و درجه بندي به وسيله ملاك و معيار معين . ( 36 )

 

مقايسه و نتيجه گيري

     دکتر سيد محمد مير کمالي در مقايسه ي نظارت و کنترل چنين مي نويسد : " معمولاً اصطلاحات نظارت و کنترل بر امور با هم مورد استفاده قرار مي گيرند . عده اي از صاحب نظران نيز معتقد به جدايي مفهوم آن هستند . گاهي اوقات از کلمه نظارت معني نظارت و کنترل و از مفهوم کنترل معني نظارت و کنترل ادراک مي شود . به هر حال ، اگر چه هر يک از اصطلاحات نظارت و کنترل داراي معاني متفاوتي هستند ، اما در عين حال کاملاً بهم مربوط و وابسته هستند . اما از نظر ما،نظارت و کنترل يعني ، بازديد و مراقبت از طرز پيشرفت اجراي عمليات با مقايسه با وضع مطلوب و تغيير و تصحيح عمليات به منظور جلوگيري از انحرافات از تحقق اهداف سازمان آموزشي است . 

           تعريف فوق ، از دو قسمت تشکيل شده است ، قسمت اول آن مربوط به کسب اطلاعات از طريق مشاهده و بررسي وضع موجود و تعيين پيشرفت کارها با مقايسه با وضع مطلوب است که نظارت ناميده مي شود . قسمت دوم تعريف به معني بازگردانيدن سيستم آموزشي به شکل درست و مطلوب آن از طريق کارهاي تصحيح کننده است که يک جريان عملياتي و اجرايي مي باشد . پس به طور کلي ، نظارت يک امر مشاهده اي و پژوهشي است که در نهايت به کسب اطلاعات از وضع موجود و مقايسه آن ها با شکل مطلوب منجر      مي شود . چنان چه در مقايسه با وضع مطلوب ، انحراف يا مشکلي مشاهده شود ، با اعمال کنترل ، مدرسه به وضع درست و مورد نظر بر مي گردد . چه بسا به علت عدم مشاهده انحراف ، نياز به کنترل و تصحيح عمليات نباشد . بنابراين ، نظارت مقدم بر کنترل و به عبارتي مهم تر از آن مي باشد ، به همين دليل با نظارت هاي درست و مستمر ، شايد به اعمال کنترل نيازمند نباشيم . " ( 35 )

            

لذا در اينجا به صورت مختصر به مقايسه سه مفهوم نظارت ، كنترل و ارزيابي مي پردازيم :

جدول مقايسه ي برخي ويژگي هاي نظارت ، كنترل و ارزيابي بر اساس مطالعات و تجربيات شخصي نگارنده

نظارت

كنترل

ارزيابي

1 نظارت مقدم بر كنترل و ارزيابي است .

2 نظارت مي تواند ما را تحدودي از كنترل بي نياز كند .

3 نظارت در همه مراحل تصويب سياست ها ، تعيين اهداف ، تهيه برنامه ها ، اجراي برنامه ها ، كنترل و ارزيابي نتايج برنامه ، تجديد نظر و اصلاح برنامه ها اعمال           مي گردد.

4 نظارت جنبه پيشگيرانه دارد و نقش و هدايت برنامه و فعاليت ها در جهت تحقق اهداف ايفا مي كند .

5 -  در نظارت راهنمايي ، مراقبت و پيشگيري از طريق دادن آموزش ، اطلاعات ، تذكر و يادآوري اعمال و سعي مي شود تا سرحد ممكن سلامت انجام كار و فعاليت ها و حصول نتيجه مطلوب تضمين كند .

6 در نظارت معمولاً داوري و قضاوت انجام نمي شود .

7 نظارت لطيف تر از كنترل و ارزيابي است و جنبه روابط انساني بيشتر در آن رعايت  مي شود .

8 در نظارت تقريبا توبيخ و مجازات مشاهده نمي شود .

9 در نظارت كاركنان كمتر فكر مي كنند كه شخص ناظر به دنبال مچ گيري و يا اعمال اغراض شخصي ( نا عادلانه ) است . و بيش تر آن را نوعي راهنمايي و كمك     مي دانند .

10 در نظارت برنده و بازنده كمتر مطرح مي شود .

 

1 كنترل مقدم بر ارزيابي است .

2 كنترل مي تواند ما را تا حدودي از ارزيابي بي نياز كند .

3 كنترل پس از پايان انجام هر بخشي از يك فعاليت يا از برنامه كنترل اعمال      مي گردد .

4 كنترل جنبه اصلاحي دارد يعني از طريق مقايسه نتايج حاصل از انجام بخشي از يك فعاليت يا برنامه با وضعيت مطلوب اقدام به رفع انحراف ( احتمالي ) و اصلاح مي كند .

5 در كنترل سعي بر پيدا كردن نقاط ضعف و قوت از طريق مقايسه بخشي از كار انجام شده يا برنامه اجرا شده با وضعيت مطلوب و تلاش براي رفع نقص و كمبود ها مي باشد .

6 در كنترل پيرامون بخشي از كار يا برنامه اجرا شده قضاوت و داوري به عمل مي آيد .

7 كنترل معناي ضمني نامطلوب و آزادي عمل فردي را تهديد مي كند .

8 در كنترل احتمال توبيخ و مجازات وجود دارد .

9 در كنترل چون تا حدودي قضاوت و داوري به عمل مي آيد بيشتر كارمندان عمل كنترل كننده را نوعي مچ گيري و معمولا قضاوت و داوري او را تا حدودي مغرضانه و ناعادلانه تلقي مي كنند .

6 در كنترل پيرامون بخشي از كار يا برنامه اجرا شده قضاوت و داوري به عمل مي آيد .

1 ارزيابي پس از نظارت و كنترل انجام مي گيرد .

2 ارزيابي مكمل كنترل است .

3 ارزيابي در پايان انجام يك فعاليت يا اجراي يك برنامه اعمال مي گردد .

4 -  در ارزيابي ، نتايج حاصل يا به طور كلي وضعيت موجود با وضعيت مطلوب مقايسه مي شود و در قضاوت نهايي ممكن است يكي از واكنش هاي زير به عمل آيد :

الف ) الزام به جبران انحراف مشاهده شده در نتايج حاصل از و ضعيت مطلوب .

ب ) تغيير اهداف و كاهش سطح توقعات و معيارها به دليل عدم توانايي سيستم جهت تحقق وضعيت مطلوب .

ج ) بالا بردن سطح اهداف ، توقعات و

معيارها به دليل مشخص شدن ظرفيت ها و توانايي هاي بالاتر سازمان .

د ) حذف يا تغيير كامل برنامه و فعاليت

مورد نظر . 

5 در ارزيابي نيز مانند کنترل اما در سطحي وسيع تر تلاش دارد از طريق مقايسه وضع موجود با وضع مطلوب نقاط قوت و ضعف را پيدا و در خصوص برنامه يا فعاليت ها تصميم گيري نمايد .

6 در ارزيابي در مورد كل كار و برنامه اجرا شده قضاوت و داوري مي شود و حكم صادر مي گردد .

 

 

دنباله جدول مقايسه ي برخي ويژگي هاي نظارت ، كنترل و ارزيابي بر اساس مطالعات و تجربيات شخصي نگارنده

نظارت

كنترل

ارزيابي

11 نظارت دوره زماني محدود و مشخص در طول مدت اجراي برنامه ندارد . و معمولا به صورت مستمر انجام مي گيرد .

12 نتيجه نظارت،  مديريت عملکرد است . 

13 در نظارت پاداش دادن مطرح نيست .

7 كنترل معناي ضمني نامطلوب و آزادي عمل فردي را تهديد مي كند .

8 در كنترل احتمال توبيخ و مجازات وجود دارد .

9 در كنترل چون تا حدودي قضاوت و داوري به عمل مي آيد بيشتر كارمندان عمل كنترل كننده را نوعي مچ گيري و معمولا قضاوت و داوري او را تا حدودي مغرضانه و ناعادلانه تلقي مي كنند .

10 در كنترل معمولا برنده و بازنده مطرح و به دنبال خود تشويق و تنبيه دارد .

11 كنترل معمولا در دوره هاي زماني محدود و مشخص در طول مدت اجراي برنامه انجام مي گيرد .

12 نتيجه کنترل ، ارزيابي عملکرد است .

13 در کنترل خيلي کم موضوع پاداش دادن مطرح مي شود .

7 از آن جا كه در ارزيابي ، قضاوت و داوري مشخصه ي بارزي است همانند كنترل و شايد بيشتر معناي ضمني نا مطلوب و معمولا در افراد ايجاد نگراني و حس ناخوشايندي را باعث مي گردد .

8 در ارزيابي احتمال توبيخ و مجازات بيش تر از كنترل است .

9 -  بيشتر كاركنان قضاوت و داوري به عمل آمده در ارزيابي را معمولا بيش از كنترل نوعي مچ گيري ، تحكم ، مغرضانه و غي منصفانه ادراك مي كنند .

10 در ارزيابي بيش از كنترل موضوع برنده و بازنده مطرح و تشويق و تنبيه به عمل مي آيد .

11 ارزيابي معمولا در زمان پايان اجرا برنامه يا دوره هاي زماني مشخص كه در  آن ها بخش مستقلي از يك برنامه به اتمام مي رسد اجرا مي گردد .

12 نتيجه ارزيابي ، ارزيابي عملکرد است .

13 معمولا پاداش دادن با ارزيابي همراه است .

 

منابع  :

1 -  سيد جوادين ، سيد رضا . نظارت پيش نياز کنترل رفتاري . از سلسله مقالات دريافتي در نخستين همايش علمي و  پژوهشي نظارت و  بازرسي در سال 76 .  سايت اداره كل بازرسي بوشهر .

2 - جاسبي ، عبد الله . نظارت و کنترل در مدیریت اسلامی .

3 -  نظارت،کنترل و ارزيابي رويدادهاي ورزشي  ( سايت اينترنتي مقالات مديريت ) .

4 –  صفوي نيا ، پروين . نظارت‌ و كنترل‌ در مديريت‌ آموزشي‌ . سايت اينترنتي سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان .

5   طهماسبي ، رضا .  نظارت‌ و كنترل‌ در مديريت‌ آموزشي‌ . سايت اينترنتي سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان .

6 –  عباس زادگان ، سيد محمد . مکاتب و مباني مديريت . چاپ دوم . تهران . شرکت سهامي انتشار . 1373 .

7 –  سيد عباس زاده ، مير محمد . کليات مديريت آموزشي . اروميه . انتشارات دانشگاه اروميه . 1374 .

8 – الواني ، سيد مهدي . مديريت عمومي . چاپ ششم . تهران . انتشارات ني . 1372 .

9 – قرائي مقدم ، امان . مديريت اموزشي . تهران . انتشارات ابجد . 1375 .

10 - گروهي از اساتيد و صاحب نظران . متون آموزشي براي تدريس در دوره هاي آموزشي مديريت  پايه سطح ( 2 ) . انتشارات مركز آموزش مديريت دولتي .

11 - زارعي متين ، حسن . مديريت منابع انساني .

12 - مانتانا ، پاتريك . فرهنگ فراگيري دانش مديريت . ترجمه سهراب خليلي شوريني .

13 - رضائيان ، علي . اصول مديريت . تهران . انتشارات سمت . 1376 .

14- گروهي از اساتيد و صاحب نظران . مجموعه مطالب آموزشي دوره توجيهي مديران پايه ( روساي ادارات وهمترازان ) نظام جديد آموزش مديران كشور . تهران . انتشارات مركز آموزش مديريت دولتي . 1379.

15- معصومي ، سيد حسين . نظارت و كنترل از ديدگاه اسلام . انتشارات سروش هدايت . 1378 .

16- خاكي ، غلامرضا . آشنايي با مديريت بهره وري ( تجزيه و تحليل آن در سازمان ) . چاپ دوم . تهران . كانون فرهنگي انتشاراتي سايه نما . 1377 .

17- آيين نامه نظارت در سازمان بهزيستي استان يزد .

18-  غلامزاده . سمینارارزیابی ( مدیریت ) عملکرد ( گرفته شده از اینترنت ).

19-  صافي ، احمد . سازمان و مديريت در آموزش و پرورش . تهران . انتشارات ارسباران . 1380 .

20 –  عباسپور ، عباس . نظارت و راهنمايي آموزشي به عنوان رفتار سازماني . فصلنامه مديريت در آموزش و پرورش . شماره مسلسل 14 .

21 –  معين ، محمد . فرهنگ فارسي . تهران . انتشارات راه رشد . 1382 .

22 – بولا ، هـ . س . ارزيابي آموزشي و كاربرد آن در سواد آموزي تابعي . ترجمه : عباس بازرگان . تهران . مركز نشر دانشگاهي . 1362 .

23 – آريانپور كاشاني ، عباس . آريانپور كاشاني ، منوچهر . فرهنگ فشرده انگليسي به فارسي ( يك جلدي ) . چاپ دوازدهم . تهران . موسسه انتشارات امير كبير . 1367 .

24 – افشاري ، حسن . نظارت و راهنمايي تعليماتي . اداره کل آموزش هاي ضمن خدمت . واحد برنامه ريزي آموزش ابتدايي .

25 -  جليل خاني ، بهرام .         www. Talebi.com  .

26 - دفتر بهبود مديريت و ارزيابي عملكرد معاونت امور مديريت و منابع انساني سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور . ارزيابي عملكرد . 1382 .

27- گروهي از اساتيد و صاحب نظران . متون آموزشي براي تدريس در دوره هاي آموزشي مديريت  پايه سطح ( 2 ) . انتشارات مركز آموزش مديريت دولتي .

28- پسران قادر ، مجيد . دريچه اي به مديريت منابع انساني طبقه بندي و روش هاي اصلي ارزشيابي مشاغل . تهران . انتشارات رودكي . 1373 .

29 – خلود ، حسين . ارزشيابي برنامه هاي آموزشي . مديريت امروز . دوره ششم . شماره اول و دوم .

30 – صفوي ، امان الله . نظرات معاصر در باره ارزشيابي از برنامه . فصلنامه تعليم و تربيت . سال اول . شماره 2 و 3 .                                                            

31 کيامنش ، عليرضا . آشنايي با الگوي ارزشيابي  CIPP   . فصلنامه تعليم و تربيت . سال چهارم . شماره 1 و 2 .

32- جمعي از اساتيد مديريت . نگرش سيستمي ( مجموعه چهارم ) . تهران . مركز آموزش مديريت دولتي .

33 - مانتانا ، پاتريك . فرهنگ فراگيري دانش مديريت . ترجمه سهراب خليلي شوريني .

34 - فيضي ، طاهره . مباني سازمان و مديريت ( رشته حسابداري ) . چاپ دوم . تهران . انتشارات دانشگاه پيام نور . 1375 .  

35 مير کمالي ، سيد محمد . رهبري و مديريت آموزشي . چاپ پنجم ( ويرايش دوم ) . تهران . نشر يسطرون . 1378 . 

36 بهارستان ، جليل . مطالعه تطبيقي ارزشيابي در مديريت اسلامي و مديريت متداول . مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ( ويژه نامه علوم تربيتي ) . دوره هيجدهم ، شماره دوم ، پاييز 1380 ( پياپي 36 )

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 سوالات مقدمات برنامه ریزی آموزشی

94 . برنامه درسي هستي اي يا پايه مشترك بر كدام اساس شكل مي گيرد؟
1. يك مسأله اجتماعي                     2. نياز دانش آموز                         3. ادغام موضوعهاي درسي *                                  4. ساختار يك رشته علمي
95. كدام مجموعه زير را مي توان در زمره ساختار رشته درسي دانست؟
1. اهداف جزيي ماده درسي                                                                       2. اهداف كلي ماده درسي
2. ادغام موضوعهاي درسي *                                                                       4. فعاليتهاي مؤثر در يادگيري رشته درسي
96 . «نرخ ماندگاري» با كدام نسبت مشخص مي شود؟
1. افراد مردودي به كل دانش آموزان                                                                            2. فارغ التحصلان به كل دانش آموزان *
3. اهداف محقق شده به كل اهداف آرماني                                                                    4. ترك تحصيل كنندگان به كل دانش آموزان
97 . شرايط و عوامل توجه به اصل واقع بيني در برنامه ريزي آموزشي را كدام يك از صاحبنظران مشخص نموده است؟
1. جانستون                           2. دنيسون                                  3. هاربيسون                                   4. مك كينون *
98 . كدام يك از موارد زير جزء زمينه هاي تشخيص عوامل دروني نظام آموزشي است؟
1. نيازهاي آموزشي                     2. اطلاعات جمعيت شناسي                      3. ساختار طبقات اجتماعي                      4. برابري شانس در برخورداري از آموزش *

99 . برنامه درسي مبتني بر موضوع مواد درسي متكي بر ديدگاه كدام مكتب تربيتي است؟
1. پايدار گرايي *                           2. تجربه گرايي                             3. وجود گرايي                                4. طبيعت گرايي
100 . برنامه ريزي كالبدي (ساختمانها و فضاهاي آموزشي) چه نوع برنامه ريزي است؟
1. كلان و بلند مدت                2. برنامه ريزي ملي                           3. برنامه ريزي ويژه *                        4. محلي و ميان مدت
101 . در خصوص كدام يك ازعناصر زير به عنوان يكي از فعاليتهاي فرايند برنامه ريزي درسي در بين صاحبنظران اختلاف نظر وجود دارد؟
1. هدف هاي برنامه درسي                     2. اجراي برنامه درسي                                  3. محتواي برنامه درسي *                              4. ارزشيابي برنامه درسي
102 . چنانچه از يكصد دانش آموز ثبت نام شده در كلاس پنجم ابتدايي سال تحصيلي 80-79، تعداد 85 نفر قبول و تعداد 70 نفر در كلاس اول راهنمايي سال تحصيلي 81-80 ثبت نام نموده باشند، نرخ گذر از ابتدايي به راهنمايي چقدر است؟
1. 30%                                2. 70%                                    3. 5/77%                                   4. 85%  *
103 . در طبقه بندي هدف هاي رفتاري (حيطه شناختي) منظور از كاربستن«كاربرد» اين است كه شاگرد بتواند:
1. اثر ايجاد تغيير در يك عامل بر يك موقعيت زيستي را كه قبلاً در حال تعادل بوده است پيش بيني كند *
2. شكل معلومات كسب شده را تغيير دهد يا تفسيري در خصوص آن ارائه دهد
3. اطلاعات را به هم مرتبط كند و از آنها معرفت تازه اي به وجود آورد
4. يك ارتباط را به زباني ديگر يا با اصطلاحاتي متفاوت بيان كند
104 . كدام مورد از كاركردهاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. مشخص كردن هدفهاي آموزشي و ارزشيابي                                                                     2. مشخص كردن مواد و وسايل اجرايي آموزشي
3. تعيين و سازماندهي محتوي و فعاليتهاي آموزشي                                                             4. تعيين ساختار نظام آموزشي و رشته هاي گوناگون آموزشي *
105 . كدام مورد بيانگر گسترش آموزش و توزيع آن بر حسب دوره هاي تحصيلي است؟
1. فرم آموزشي *                        2. كارآيي كمي                               3. كارآيي كيفي                             4. نرخ گسترش قدرت
106 . عدم دقت در محاسبه درآمد صرفنظر شده، كدام روش برنامه ريزي آموزشي را با اشكال مواجه ساخته است؟
1. اشتغال                         2. نيروي انساني                               3. نرخ بازده *                              4. تقاضاي اجتماعي
107 . كدام مورد از مراحل فرآيند برنامه ريزي آموزشي است؟
1.بررسي عملكرد گذشته و وضع موجود *                                                                2. مشخص كردن هدفهاي رفتاري و محتوي
3. مشخص كردن روشهاي ياددهي و يادگيري                                                        4. بررسي نحوه استفاده از تكنولوژي آموزشي
108 . در سازماندهي مواد درسي مبتني بر .......دانش آموز و معلم و تعيين كننده چارچوب كلي برنامه درسي هستند
1. پايه مشترك مطالب درسي                   2. موضوعات در هم تنيده                             3. فعاليتهاي يادگيري *                            4. موضوع درسي  
109 . در احتساب كارآيي كمي آموزش و پرورش از كدام مورد زير استفاده مي شود؟
1. نسبت درونداد به برونداد نظام آموزشي                                                          2. نرخ هاي ارتقاء ، تكرار و افت تحصيلي *
3. نسبت تعداد تأليفات و تحقيقات به تعداد معلمان                                            4. مقايسه نسبت معلمان به دانش آموزان هر رشته تحصيلي
110 . در نظريه «برنامه درسي موضوعي» آرمانهاي تربيتي عبارتند از :
1. پرورش مهارتهاي شهودي و تفكر خلاق                                                             2. پرورش خود پنداره مثبت و مهارتهاي ميان فردي *
3. تسلط بر مهارتهاي پايه و دروسي مانند ادبيات ، علوم رياضي و زبان                 4. القاء ارزشها و نقشهايي كه در يك فرهنگ خاص با اهميت است
111 . رابطه بين مقدار مشخصي از توليد جامعه و مقدار مشخصي از دانش و مهارت، در كدام يك از روشهاي برنامه ريزي آموزشي مورد توجه بوده است؟
1. هزينه و فايده                     2. برنامه ريزي خطي                           3. برنامه ريزي زنجيره اي                           4. نيروي انساني مورد نياز *
112 . در مرحله تهيه و توليد مواد آموزشي در برنامه ريزي درسي، براي ارزشيابي مواد آموزشي كدام نوع ارزشيابي مطرح است؟
1. تكويني *                     2. نهايي                            3. تشخيصي                         4. مجموعي
113 .كدام فرمول براي الگوي محاسبه رشد جمعيت دانش آموزش مورد استفاده قرار مي گيرد؟

L = ∑n1 Li / y. 1                                                                            2. Pn = P0 (1+r)t – 2 . *

 3. t+1 Cnt(1+r)-t = 0                                                                     4. Pn / P0 = (1 + r)t+1

114 . فرض ثابت بودن هزينه سرانه آموزش و پرورش مربوط به كدام يك از روشهاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. نيروي انساني                  2. برنامه ريزي خطي                           3. تقاضاي اجتماعي *                            4. هزينه و سودمندي
115 . الگوي تجويز شده توسط رالف تايلر كدام است؟
1. الگوي سيپ                            2. الگوي خبرگي آموزشي                         3. الگوي هدف
محور  *                      4. الگوي هدف
آزاد
116 .وقتي توالي مطلب آموزشي را معلم تعيين مي كند و حذف و اضافه بعضي واحدهاي درسي در اختيار او قرار مي گيرد، كدام شيوه در حال اجرا است؟
1. خطي                      2. پيمانه اي  *                               3. افقي                                4. شاخه اي

117 . در نظريه «برنامه درسي و رشدگرا» نقش معلم عبارتست از :
1. هدايت فعاليتهاي يادگيري به عنوان مرجع اصلي
2. ايجاد فضايي آكنده از حمايت هاي عاطفي و تشويق كارگران به شركت در بحثها
3. ترغيب و تسهيل كننده تفكر با استفاده از پرسش مسأله و تمثيل
4. نظم و سامان دادن به محيط يادگيري و رفتار در اين محيط به عنوان راهنما *
118 . تعيين هدفهاي برنامه در كدام يك از مراحل انجام مي گيرد؟
1. نياز سنجي                             2. برنامه ريزي                             3. سياستگذاري *                                  4. تشخيص امكانات  
119 . در برنامه ريزي آموزشي، نرخ افت تحصيلي جزء كدام يك از شاخهاي برنامه ريزي است؟
1. فرآيند *                           2. برونداد                                  3. نابرابري                                   4. كالبدي
120 . هدف اصلي «برنامه ريزي آموزشي» كدام است؟
1. تأمين نيازهاي فردي                                                                                      2. استقرار نظام آموزشي كارآمد *
3. تأمين منابع و اولويت هاي آموزشي                                                               4. تحليل منطقي عناصر و مؤلفه هاي نظام آموزشي
121 . انتخاب راهبردهاي ياددهي
يادگيري در فرآيند برنامه ريزي درسي چه وقت بايد تعيين گردد؟
1. هنگام اجراي برنامه درسي                                                                            2. بعد از تهيه و توليد مواد آموزشي
3. قبل از تهيه و توليد مواد آموزشي *                                                               4. همراه با تهيه و آماده سازي رئوس برنامه درسي
122 . در برنامه ريزي آموزشي و تصميم گيريهاي آن كدام مفاهيم مستتر است؟
1. هدف، راهبرد، وسايل                    2. آينده نگري، انتخاب، محدوديت                 3. هدف ، راهبرد ، ريسك يا خطر                4. انتخاب، ريسك يا خطر، محدوديت *
123 .« مك كينون» شرايط و عوامل لازم براي كدام يك از اصول برنامه ريزي آموزشي را مطرح كرده است؟
1. مشاركت                         2. واقع بيني  *                           3. اشتقاق                               4. مداومت                                                                                                                       124 . مي خواهيم درسي به نام انرژي در برنامه درسي قرار داده و ابعاد آن را از ديدگاه هاي مختلف بررسي نمائيم. الگوي اين نوع برنامه ريزي درسي از كدام نوع است؟
1. جامعه مدار                        2. ميان رشته اي *                            3. چند رشته اي                               4. شاگرد مدار
125 . در كدام يك از روشهاي برنامه ريزي آموزشي، نرخ اشتغال به تحصيل مطلوب بر اساس مطالعات تطبيقي بين المللي تعيين مي شود؟
1. نيروي انساني                 2. نرخ
بازده                         3. تقاضاي اجتماعي *                   4. تحليل هزينه
فايده
126 . فرمول
Qgt = Eg+1t+1 / Egt ×100 براي محاسبه كدام مورد به كار مي رود؟

1. توليد خالص ملي                    2. نرخ گذر تحصيلي *                            3. نرخ رشد اقتصادي                            4. نسبت ثبت نام خالص
127 . نسبت ثبت نام در پايه آخر يك مقطع تحصيلي به تعداد ثبت نام در پايه اول يا پايه ماقبل آخر آن مقطع كدام نوع كارآيي است؟
1. ظاهري *                      2. خارجي                             3. كيفي                         4. واقعي
128 . اصل تغيير و تحول جزء كدام يك از اصول برنامه ريزي آموزشي است؟
1. عمومي                           2. مقدماتي                                 3. متمم *                             4. بنيادي
129 . در برنامه ريزي بايد به يافته هاي جديد و تحول منابع واولويتها توجه كرد، براي تحقق اين امر برنامه ريزي بايد چگونه باشد؟
1. مداومت داشته باشد *                  2. جهت دار و درونگر باشد                   3. حساب شده و منطقي باشد                  4. به ارشاد و هدايت فعاليتهاي جمعي بپردازد
130 . فرض ثابت بودن هزينه سرانه آموزش وپرورش مربوط به كدام يك از روشهاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. تقاضاي اجتماعي *                          2. برنامه ريزي خطي                            3. هزينه و سودمندي                             4. برنامه ريزي نيروي انساني مورد نياز
131 . منابع فني يا دانش و تكنولوژي آموزش و پرورش جزء كدام يك از مجموعه منابع و موانع رشد و توسعه آموزش و پرورش مطرح مي گردد؟ منابع و موانع :
1. مختلط                           2. برون زا                              3. درون زا *                                4. درون ريشه و برون ريشه
132 . منافع جانبي سرمايه گذاري در آموزش و پرورش به چه صورت تجلي مي كند؟
1. بالارفتن ثروت ملي كشور                                                            2. كاهش هزينه هاي بهداشتي *
3. افزايش بهره وري تحصيل كردگان                                               4. بالارفتن دستمزد و حقوق تحصيل كردگان
133 . ارتباط بين محتواي دروس : فيزيك، رياضيف زبان و حرفه و فن در يك پايه تحصيلي بر اساس كدام اصل برنامه ريزي درسي تنظيم مي شود؟
1. نوآوري                                  2. آينده نگري                                3. فزايندگي                                   4. وحدت *
134 . درآمدهاي صرف نظر شده بايد در كدام يك از روشهاي برنامه ريزي آموزشي منظور گردد؟
1. نرخ بازده *                           2.برنامه ريزي خطي                              3. برنامه ريزي تلفيقي                               4.تقاضاي اجتماعي
135 . در كدام يك از الگوهاي سازماندهي برنامه درسي، ساختار دانش مدنظر قرار مي گيرد؟
1. جامعه مدار                           2.پايه مشترك *                          3. مارپيچي                               4. دانش آموز
محور
136. براي تعيين هدف هاي برنامه درسي و آموزشي چه اقداماتي بايد انجام گيرد؟
1. فراهم آوردن امكانات فيزيكي و فضاهاي آموزشي و رفع موانع و محدوديت ها
2. توجه به جنبه هاي خلاقيت و نوآوري هاي ياددهنده و يادگيرنده به طور مستمر
3. تأمين رضايت و خوشنودي والدين و افراد ذينفع اتباع كشورهاي مختلف
4. بررسي جنبه هاي گوناگون تغييرات و نيازهاي فردي و اجتماعي پيشرفت دانش و تكنولوژي *
137 . موارد استفاده از شاخص هاي «ضريب پوشش تحصيلي» ، «ماندگاري يا نرخ بقاء» ، «متوسط طول تحصيل» در يك دوره در برنامه ريزي آموزشي چيست؟
1. تصميم گيري و سياست گذاري براي بهبود و ارتقاء كيفيت آموزشي *
2. ايجاد تغييرات لازم در رشته هاي آموزشي و توسعه فضاهاي آموزشي
3. تصميم گيري در مورد نحوه مديريت اجرايي و ارتقاء جايگاه اجتماعي معلمان
4. پيش بيني روند نيازها و تغييرات اجتماعي فرهنگي و تكنولوژيكي جامعه
138 . برنامه تربيت برنامه ريز آموزشي براي هفت سال آينده ايران برنامه اي است:
1. دراز مدت، جامع و ملي                        2. ميان مدت ويژه و ملي *                        3. دراز مدت، ويژه و متمركز                        4. ميان مدت، جامع و متمركز

139 . تاريخچه برنامه ريزي آموزشي در دوران جديد از چه سالي شروع مي شود؟
1. 1917                        2. 1923 *                        3. 1928                              4. 1944
140 . كدام مورد از مراحل فرايند برنامه ريزي آموزشي مبتني بر نياز به نيروي انساني است؟
1. مشخص كردن نرخ بازده فردي و اجتماعي آموزش و تخمين ظرفيت هاي اشتغال در بخش هاي مختلف اقتصادي
2. تعيين هدف هاي توسعه آموزش، پيش بيني تعداد دانش آموزان و بررسي موقعيت اقتصادي جامعه
3. مشخص كردن هدف رشد اقتصادي ، تخمين توليد و توزيع آن در بين بخش ها و پيش بيني منابع انساني و بهره وري آنان *
4. تعيين زمينه هاي اقتصادي و اجتماعي آموزش و پرورش و بررسي عملكرد مقاطع دوره هاي آموزش و پرورش
141 . منظور از استفاده شاخص «اتلاف» در ارزيابي از كارآيي دروني نظام آموزشي چيست؟
1. مشخص كردن نسبت كوشش هاي معلمان به پيشرفت تحصيلي يادگيرندگان
2. مشخص كردن نسبت سال هاي تحصيل قصد شده براي يك دوره به متوسط طول تحصيل
3. پيدا كردن نسبت فارغ التحصيلان يك كوهرت به مردودين و ترك تحصيل كرده ها
4. پيدا كردن نسبت گذاشت به برداشت واقع و ايده آل و احياناً اضافه شدن هزينه هاي آموزشي *
142 . كدام مورد بيانگر مفهوم «كنترل كيفيت برنامه درسي» است؟
1. تعيين فعاليت هاي ذهني يادگيرندگان براي تجزيه و تحليل و به كار بستن محتوا
2. مشخص كردن قسمت هاي مختلف برنامه درسي براي گروههاي معيني از يادگيرندگان
3. تعيين ميزان اثر بخشي يك برنامه درسي و تحقق بخشيدن به هدف هاي آموزشي مشخص *
4. گردآوري و تجزيه و تحليل اطلاعات براي آگاهي از ميزان موفقيت معلمان در اجراي برنامه
143 . مطالعات بين المللي نشان داده است كه بين رشد اقتصادي و توسعه آموزش و پرورش رابطه مستقيمي وجود دارد. مطالعات كدام صاحب نظران اين رابطه را تعيين نموده است؟
1. سولو و يونسكو                        2. هاربيسون و مايرز *                               3. لكت و تين برگن                          4. زيملمان و كريا
144 . تحليل آموزشي در كدام گزينه زير بيان شده است؟
1. تجزيه هدفهاي كلي به جزيي *                                                      2. تجزيه محتوا به هدف هاي جزيي
3. تجزيه هدفهاي غايي به هدف هاي كلي                                      4. انتخاب محتوا بر اساس هدف هاي رفتاري
145 . برنامه درسي كه خوب تهيه شده باشد، «جدول هدف
محتوا» داراي چه ويژگي است؟
1. شامل اجراي دقيق محتوايي است كه بايد به دانش آموزان ارائه شود
2. شامل هدف هاي مشخصي است كه ارتباط افقي و عمودي برنامه ها را نشان مي دهد
3. حاوي رفتارهايي است كه دانش آموزان بايد در پايان برنامه قادر به انجام آنها باشند *
4. شامل فهرستي است كه معلم با توجه به نيازهاي دانش آموزان هدف ها را از ميان آنها انتخاب مي كند
146 . كدام مورد از درون داده هاي نظام آموزشي است؟
1. تجهيزات و فضاهاي آموزشي *                                                                           2. مواد آموزشي و پژوهش                                                                                                           3. نرخ ارتقاء تكرار و افت تحصيلي                                                                       4. نرخ دانش آموختگان و ترك تحصيل كرده ها
147 . ضريب كوشش آموزش و پرورش معمولاً به دو طريق محاسبه و برآورد مي شود كه عبارتند از :
1. الف : سهم اعتبارات آموزش و پرروش در بودجه ، ب : سهم اعتبارات سرانه آموزش و پرورش
2. الف : سهم اعتبارات آموزش و پرورش نسبت به در آمد ناخالص ملي ، ب : سهم اعتبارات سرانه آموزش و پرورش
3. الف : سهم اعتبارات آموزش و پرورش نسبت به درآمد ناخالص ملي ، ب : سهم اعتبارات آموزش و پرورش در بودجه *
4. الف : سهم اعتبارات آموزش و پرورش نسبت به درآمد ناخالص ملي ، ب : سهم اعتبارات سرانه آموزش و پرورش از درآمد ملي
148 . هزينه فرصت هاي از دست رفته شامل كدام مورد است؟
1. هزينه اي كه خانواده ها در قبال تحصيلات دانشگاهي فرزندان خود مي پردازند
2. هزينه اي كه صرف خريد مواد مصرفي يا اجاره بهاي مدرسه مي شود
3. هزينه هاي كمكي كه صرف چاپ كتابهاي درسي و يا برگزاري امتحانات مي شود
4. هزينه ساختماني كه دولت به مدرسه اختصاص مي دهد ولي پولي براي آن پرداخت نمي كند *
149. اصل اشتقاق جزء كدام يك از اصول برنامه ريزي آموزشي است؟
1. متمم *                        2. عمومي                               3. بنيادي                               4. مقدماتي
150 . كارآيي برنامه درسي در كدام مرحله از مراحل ارزيابي بررسي مي شود؟
1. ارزيابي محتوا                               2. ارزيابي نمونه برنامه                            3. آزمايش اوليه برنامه                             4.اجراي آزمايشي برنامه *
151 . انتخاب هدف هاي آموزشي محتوا و سازمان دهي آن و تصميم گيري درباره راهبردهاي آموزشي بيانگر كدام مرحله است؟
1. تهيه رئوس برنامه درسي *                                                                                 2. بررسي نيازها، ارزش ها و شرايط زيستي يادگيرندگان
3. تصميم گيري در مورد چگونگي تهيه و توليد برنامه درسي                              4. تصمي گيري درباره شيوه هاي تسهيل ياددهي
يادگيري

152 . در ارزشيابي برنامه درسي، داده هاي مبتني بر قضاوت، بر اساس موارد زير فراهم مي گردد.
1. آزمون هاي ملاك مدار از معلمان                                                                         2. مصاحبه و پرسش نامه از يادگيرندگان و معلمان *
3. آزمون هاي عيني استاندارد شده از يادگيرندگان                                               4. مشاهده مستقيم فعاليت هاي يادگيرندگان و معلمان
153 . در مرحله تهيه و توليد مواد آموزشي در برنامه ريزي درسي فعاليت هاي اصلي عبارتند از :
1. انتخاب محتوا، توليد و سازمان بندي مواد آموزشي                                                         2. توليد، سازمان بندي و ارزشيابي و اصلاح مواد آموزشي *
3. تعيين روش هاي تدريس و يادگيري توليد و ارزشيابي مواد آموزشي                             4. انتخاب محتوا تهيه و توليد و تنظيم و سازمان بندي مواد آموزشي
154 . در چه الگويي از برنامه درسي يك موضوع براي مطالعه انتخاب شده و از زاويه موضوعات مختلف علمي مورد بررسي قرار مي گيرد؟
1. جامعه محور                      2. چند رشته اي                            3. دانش آموز محور                              4. ميان رشته اي *
155 . تنظيم عمودي برنامه درسي اگر موضوع هاي معيني در هر بار تكرار با عمق و بعد وسيع تري مطرح شوند. از كدام شيوه استفاده شده است؟
1. متوازن                        2. دوره اي *                          3. مارپيچي                             4. سلسله مراتب
156 . بحران آموزشي در كشورهاي در حال توسعه ناشي از كدام دسته از عوامل است؟
1. فشار تقاضاي بيش از ظرفيت، افزايش هزينه نسبت به درآمد، آموزش از نوع غلط *
2. بيكاري تحصيل كرده ها، فشار تقاضاي بيش از ظرفيت، توجه به نيروي انساني مورد نياز
3. مشكلات غيرمالي، فشار تقاضاي بيش از ظرفيت، برنامه ريزي به روش سال هاي قبل از جنگ
4. برنامه ريزي به روش سال هاي قبل از جنگ، فشار تقاضاي بيش از ظرفيت ، افزايش بودجه آموزشي بيش از 4 درصد درآمد ملي
157 . در سازماندهي مطالب درسي براي توجه به اصل فزايندگي بايد به ارتباط و هماهنگي مطالب، به كدام مورد توجه نمود؟
1. مداومت                             2. ارتباط طولي *                              3. آينده نگري                              4. ارتباط عرضي
158 . برنامه درسي مبتني بر فعاليت يادگيرنده ديدگاه كدام مكتب تربيتي را منعكس مي سازد؟
1. بنياد گرايي                            2. رفتار گرايي                            3. پايدار گرايي                              4. پيشرفت گرايي *
159 . كدام يك از روش هاي برنامه ريزي آموزشي به كاربرد صحيح منابع توجه ندارد؟
1. تلفيقي                            2. نرخ بازده                               3. تقاضاي اجتماعي *                           4. نيروي انساني مورد نياز

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 سوالات مقدمات برنامه ریزی آموزشی

1- اگر بتوان برنامه درسي را بر اساس مسائل اجتماعي گسترده و مفاهيم عمده رشته هاي مختلف سازمان داد در آن صورت از كدام شيوه سازماندهي استفاده شده است؟
1. پايه مشترك مطالب درسي
*
             2. شيوه درهم تنيده                  3. فعاليتهاي يادگيري                       4.موضوع درسي
2 - اين مطلب كه براي وصول به يك هدف آموزشي خاص از تجارب و فعاليتهاي يادگيري مختلفي مي توان استفاده كرد به كدام مورد از برنامه ريزي مربوط است؟
1 . اصول انتخاب تجارب يادگيري *                                2. انتخاب روش تدريس
3. تعيين هدفهاي تربيتي                                             4. طراحي منظم آموزش و يادگيري
3
 برنامه هاي درسي سازمان يافته همراه با رهنمودهايي براي معلم است، اين موضوع ...
1. منابع بيشتري را به برنامه ريزي درسي اختصاص مي دهد                      2. موسساتي را مسئول تهيه برنامه درسي مدارس مي كند
3. سبب محدود شدن آزادي عمل معلم مي شود *                                     4. وسايل و مواد متنوع تري را براي استفاده مدارس تهيه مي كند
4
 اين امر كه «نيازهاي افراد و جامعه براي هميشه يكسان باقي نمي ماند» برنامه ريز را در طراحي اهداف صحيح تربيتي متوجه كدام ميزان مي كند؟
1. توجه به رفتار افراد               2. توجه به معني رشد                      3. سازگاري هدفها با يكديگر                 4. قابليت انعطاف هدفها *
5
 برنامه ريزان در فرايند برنامه ريزي به ماهيت كدام عنصر اصلي تعليم و تربيت كمتر توجه دارند؟
1. جامعه                      2. دانش موجود                3. محتواي مواد درسي                4.يادگيرنده *
6
 مي خواهيم براي پيشرفت اقتصاد جامعه از لحاظ آموزشي برنامه ريزي كنيم، اين برنامه ريزي جزء كداميك از انواع برنامه ريزي است؟
1. آمايش سرزمين                   2. توسعه نظام آموزشي                         3. منطقه اي                           4.نيروي انساني *
7 - در تنظيم عمودي برنامه درسي، اگر موضوعهاي معيني در هر بار تكرار يا عمق و بعد وسيع تري مطرح شوند، از كدام شيوه استفاده شده است؟
1. توازن                      2. دوره اي *                       3. سلسله مراتب                            4. مارپيچي
8
عوامل ساختاري يك رشته درسي شامل كدام است؟
1. مجموعه مفاهيم اساسي و روشهاي تدريس و يادگيري مخصوص رشته درسي                           2. مفاهيم كليدي راهنماي انتخاب مواد درسي
3. مفاهيم كليدي و قواعد اساسي مخصوص رشته درسي                                                              4. موضوع مفاهيم اساسي و روشهاي آن رشته درسي *
9
در سازمان بندي مطالب درسي براي توجه به اصل فزايندگي بايد به ارتباط و هماهنگي كداميك از موارد زير توجه نمود؟
1. عرضي                  2. طولي *                   3. هم طولي هم عرض                    4. مداومت و تكرار مطالب درسي
10
برنامه درسي مبتني بر فعاليت يادگيرنده ديدگاه كدام مكتب تربيتي را مطرح مي كند؟
1. بنياد گرايي
         
2. پايدارگرايي                  3. پيشرفت گرايي *                         4. واقع گرايي
11- مطالب يادگيري در كتب درسي ادبيات فارسي، عربي و زبان انگليسي سال او متوسطه با يكديگر مرتبط مي باشند، اين امر نشان دهنده چه نوع ارتباط است؟
1. افقي *                              2. تركيبي                             3. عمودي                         4. متوالي
12
هدف كدام نوع ارزشيابي، مشاركت در اصلاح و بهبود طرحهاي آموزشي و پرورشي در مرحله شكل گيري مي باشد؟
1. تراكمي                                  2. تشخيصي                              3.تكويني *                             4.نهايي
13
از نظر رالف تايلر فرآيند ارزشيابي با كداميك از فعاليتهاي ذيل آغاز مي شود؟
1. بررسي دقيق و اكنشها و رفتارها در شرايط مختلف                                                     2. بررسي هدف هاي برنامه آموزشي *
3. بررسي نحوه تنظيم و سازماندهي محتوا                                                                      4. ملاحظه و بررسي تجارت يادگيري
14
مهمترين معيار و ضابطه براي انتخاب محتوا در دروس ميان رشته اي (Interdisciplinary
) چيست؟
1. ارتباط بين مفاهيم يك درس يا رشته                                                          2. استعداد و تجارب قبلي دانش آموز
3. ارتباط ميان مطالب چند درس  *                                                                   4. علاقه دانش آموز
15
اهداف دوره هاي رسمي آموزش وپرورش بر چه اساسي انتخاب مي شوند؟
1. آرماني *                              2. رفتاري                                     3. جامع                                     4. نهاد آموزش و پرورش
16
هدف ارزشيابي نهايي برنامه آموزشي چيست؟
1. تعيين شيوه هاي آموزشي                                                                 2. تعيين ميزان تحقق هدفها *
3. تشخيص مطولبيت موضوع و محتوا                                                   4. تشخيص نوع فعاليتهاي يادگيري
17
كدام موارد جزء فعاليتهاي عمده برنامه ريزان آموزشي نيست؟
1. تشخيص منابع آموزشي                                                                                              2. تنظيم محتوا و بهينه سازي و طرحها و فعاليت آموزشي *
3. جمع آوري اطلاعات در مورد نظام آموزشي                                                                 4. سازماندهي طرحهايي در زمينه هاي گوناگون آموزشي
18
مدل كريا
تين برگن و باس از نوع مدلهاي برآورد............
1. توسعه اقتصادي است                                2. توسعه آموزش و پرورش است                         3. عرضه و تقاضاي مشاغل است                  4. نيروي انساني است *
19
 برنامه ريزي آموزشي با كدام مورد سر و كار دارد؟
1. ارزشها، نگرشها و مهارتها                   2. انواع روشها و وسايل آموزشي                       3. انواع دوره ها و رشته هاي آموزشي *              4. موضوع و محتواي آموزشي
20 - در يك استاني تعداد دانش اموزان دوره ابتدايي 100800 نفر است. اگر نسبت ثبت نام كنندگان به جمعيت واجب التعليم 72% باشد، تعداد جمعيت گروه سني دوره ابتدايي آن استان چند نفر است؟
1 . 000/139                                2. 000/140 *                                3 . 300/140                               4. 000/143

21 كدام مورد جزء‌ زمينه هاي تشخيص عوامل دروني نظام آموزشي نيست؟
1. نيازهاي آموزشي  *                                                                                                                2. هزينه هاي آموزشي                                                                                       3. كارآيي داخلي مقاطع مختلف نظام آموزشي                                                                        4. برابري يا نابرابري شانس برخورداري از نظام آموزشي
22- در كشورهاي صنعتي كدام مورد نظريه اقتصاد دانان را نسبت به آموزش و پرورش تغيير داد؟
1. افزايش جمعيت                   2. كمبود نيروي انساني *                        3. افزايش تقاضا براي آموزش و پرورش                          4. تشكيلاتي شدن آموزش و پرورش
23
فرض ثابت بودن هزينه سرانه آموزشي مربوط به كدام روش برنامه ريزي آموزشي است؟
1. هزينه و سودمندي                  2. نيروي انساني                           3. تقاضاي اجتماعي *                        4. پديومتريك
24
محاسبه هزينه موقعيت از دست رفته در كدام روش برنامه ريزي آموزشي مطرح است؟
1. برنامه ريزي خطي                        2. تقاضاي اجتماعي                             3. نيروي انساني                             4. نرخ بازده *
25
كدام مورد مربوط به مقدورات و محدوديت هاي درون زا در نظام آموزش و پرورش مي باشد؟
1. توزيع آموزش و پرورش در كشور                     2. سطح رفاه و عدالت اجتماعي                     3. طبيعت فراگيري انسان *                    4. فلسفه مسلط اجتماعي
26- برنامه ريزي آموزشي عبارت است از :
1. گردآوري اطلاعات درباره نظام آموزشي و سازماندهي آن
2. يك مجموعه پيچيده كه در آن اجزاء متشكله و زير نظامها، بگونه اي سازمان يافته مشخص شده
3. كاربرد روشهاي تحليلي در مورد هر يك از اجزاء نظام آموزشي و هدف آن استقرار يك نظام آموزشي كارآمد *
4. تعيين اهداف، سياستها و رهنمودهاي كلي و فراهم نمودن اطلاعات دقيق و قابل اعتماد درباره چگونگي كاركرد مدرسه
27-  طول برنامه آموزشي ميان مدت معمولاً چند سال است؟
1. 1 تا 5                    2. 5 تا 10  *                      3. 10 تا 15                     4. 10 تا 25
28- از جمله هدفهاي برنامه ريزي آموزشي، كدام است؟
1. تعيين روشهاي يادگيري و ياددهي                                                                 2. مقابله با تغييرات فرهنگي و تكنولوژي
3. توسعه قواي ذهني و تحرك اجتماعي                                                             4. رشد كمي و توسعه كيفي آموزش و پرورش *
29
برنامه ريزي آموزشي هنگامي اثربخش است كه با مسؤوليت تصميم گيري و اجراي پيوند داشته باشد. اين امر بر ...........اشاره دارد.
1. اصل جامعه بودن برنامه ريزي                                                                                    2. اصل آينده نگري در برنامه ريزي
3. ارتباط مديريت با برنامه ريزي آموزشي *                                                                    4. ارتباط برنامه توسعه كلان با برنامه ريزي آموزشي
30
 منظور از «كارآيي كيفي» «نظام آموزشي» كدام است؟
1. افزايش درونداد به برونداد آموزشي                                                              2. افزايش هزينه هاي نظام آموزشي
3. افزايش نسبت ثبت نام در نظام آموزشي                                                      4. ميزان آموخته هاي دانش آموزان در پايان رشته يا دوره تحصيلي *
31
در برنامه ريزي آموزشي، نظام آموزشي را بايد يك جا مدنظر قرار دارد. اين امر دلالت در كدام اصل از اصول برنامه ريزي دارد؟
1. جامع بودن برنامه ريزي  *                                                                                           2. كيفي بودن برنامه ريزي                                                                                           3. ارتباط برنامه ريزي با پرورش نيروي انساني                                                                 4 . ارتباط برنامه ريزي با رشد و توسعه
32 - «هزينه هايي را كه براي خريد زمين، ساختن مدرسه و تجهيز آن پرداخت مي شود» اصطلاحاً چه نوع هزينه هايي مي گويند؟
1.متغير                        2. سرانه                          3. جاري                       4. سرمايه اي *
33
همواره اين احتمال وجود دارد كه نظام آموزشي به هدف هاي از پيش تعيين شده دست نيايد. دليل اين امر كدام است؟
1. كارآيي درون                     2. كارآيي بروني *                        3. كاركرد نادرست زير نظام ها                    4. تقاضاي روز افزون براي آموزش
34
هدف عمده ارزشيابي برنامه آموزشي كسب اطلاع درباره چيست؟
1. انتخاب خط مشي ها و سياستهاي اجرايي برنامه ها                                                              2. تغييرات شرايط اقتصادي و اجتماعي حال وآينده
3. ميزان اثر بخشي ابزارها و فعاليتهاي رسيدن به آنها *                                                            4. چگونگي مشاركت دادن معلمان و مسؤولان در برنامه ريزي
35
كاربرد فرمول Egt  = E g-1t-1 + R gt-1 + I gt در برنامه ريزي آموزشي براي چيست؟

1. برآورد تعداد مردودين و افت تحصيلي                                                                  2. پيش بيني تعداد يادگيرندگان براي پايه معين *
3. پيش بيني ثبت نام كنندگان جديد در پايه اول ابتدايي                                        4. تعيين نسبت دانش آموزان به جمعيت گروه سني معين
36
 برنامه ريزي در مورد تعليمات بزرگسالان، جزء كدام يك از انواع برنامه ريزي (از نظر دامنه عمل) به حساب مي آيد؟
1. خرد                         2. ملي                            3. جامع                                        4. ويژه  *
37
از جمله محدوديتهاي برون زا در توعه آموزش و پرورش كدام است؟
1. استعداد ها و تواناييهاي يادگيرندگان                                                                      2. منابع انساني آموزش و پرورش
3. دانش و تكنولوژي آموزش و پرورش                                                                       4. عوامل فرهنگي ، سياسي، اقتصادي و بين المللي *
38
 براساس رويكرد ارزيابي نيازها، نيازها هنگامي ايجاد مي شود كه ........
1. بين حالت مطلوب و حالت موجود، تفاوت باشد *                                                     2. حالت تعادل بين وضع موجود و آينده از بين برود
3. حالت مشاهده شده با حالت مورد انتظار يكنواخت باشد                                      4. بتوان براي ايجاد حالت مطلوب، محرك مورد نظر را فراهم كرد
39 - «حداكثر آموزش براي حداكثر افراد» در كدام يك از مدلها مورد توجه قرار مي گيرد؟
1.مبتني بر بهره وري                    2.تقاضاي اجتماعي *                          3. مبتني بر كشش نيروي كار                            4. تقاضا براي نيروي انساني
40
در برنامه درسي هسته ي يا پايه مشترك، محتواي برنامه درسي بر اساس كار مورد شكل مي گيرد؟
1. يك مسأله اجتماعي                     2. نياز دانش آموز                                 3. ساختار يك رشته علمي                               4. ادغام موضوعاي درسي با يكديگر *

41 كدام يك از فعاليت ها مربوط به برنامه ريزي درسي است؟
1. طراحي انواع آموزش و پرورش و رشته هاي آموزشي                                      2. فراهم آوردن امكانات و تأمين فضاهاي آموزشي
3. پيش بيني طرحها براي رسيدن به مقاصد مدارس *                                         4. طراحي پروژه هاي گسترش آموزش و ارزيابي فعاليتها
42
تأثيرات ناشي از نظام نمره گذاري و برخورد معلمين با مسائل مختلف،مربوط به كدام يك از انواع برنامه هاي درسي است؟
1. رسمي                   2. پنهان *                             3. آشكار                           4. مارپيچي
43
در كدام يك از مكاتب َ، «برنامه درسي معمولاً بر علوم، رياضيات و زبانهاي خارجي به عنوان عناصر اصلي آموزش و پرورش» تأكيد دارد؟
1. پراگماتيسم                           2. رئاليسم *                       3. ايده آليسم                             4. راسيوناليسم
44
تنظيم عمودي يا تسلسلي تجربيات يادگيري مرتبط با يكديگر را چه مي نامند؟
1. توالي *                                  2. وحدت                           3. تسهيل                                      4. تداوم
45
 نقش آزمايش اوليه برنامه درسي كدام است ؟
1. تعديل برنامه *                    2. انتخاب فعاليت هاي يادگيري                     3. تعيين روش مورد نياز برنامه                   4. تعيين شرايط لازم براي استفاده از برنامه
46 - در مكتب پراگماتيسم، برنامه و محتواي آموزشي مبتني بر چيست؟
1. نيازها و رغبت هاي يادگيرندگان *                                                                 2. ارزشها و هنجاري ثابت اجتماعي
3. يافته هاي عقلاني و دانش پيشينيان                                                           4. موضوعهاي اخلاقي، منطقي و ذهني
47
در سازماندهي محتواي مواد درسي، كدام عوامل از عناصر مهم به حساب مي آيند؟
1. وحدت، تحول ، نوآوري                   2. مداومت، نوآوريف مشاركت                     3. تداوم، يگانگي ، فزايندگي *                     4. آينده نگري، فزايندگي ، مشاركت
48
در مرحله تهيه و توليد مواد آموزشي، ارزشيابي مواد آموزشي از كدام نوع ارزشيابي آموزشي مي باشد؟
1. نهايي                     2. تكويني *                       3. مجموعي                            4. تشخيصي
49 . در برنامه درسي «ميان رشته اي» متن يك درس :
1. در درون مختلف ارائه مي شود                                                                                      2. از دروس مختلف انتخاب مي گردد *
3. به صورت موضوعات كلي رشته اي ارائه مي شود                                                           4. به صورت موضوعات مجزاي هر رشته انتخاب مي گردد
50
 مجموع هزينه هاي هر دانش آموز در طول يك سال تحصيلي در نظام آموزشي را، هزينه .......مي گويند.
1. سرانه *                     2. جاري                          3. ثابت                      4. سرمايه اي
51
از روشهاي «تقاضاي اجتماعي» و «تقاضاي نيروي انساني» در كدام زمينه استفاده مي شود؟
1. تخصيص منابع آموزشي
                
2. سياست گزاري هاي آموزشي                  3. تدوين راهبردهاي آموزشي                        4. تدوين هدفهاي نظام آموزشي *
52
زمينه هاي تشخيص عوامل بروني نظام آموزشي در برگيرنده چيست؟
1. آمارهاي مربوط به درون دادها و برون دادهاي نظام آموزشي
2. هزينه هاي آموزشي، مسأله برابر شانس برخورداري از آموزش ، نابرابريهاي مختلف و ساختار نظام آموزشي
3. تعداد مدارس ، فضاهاي آموزشي، كلاس درس، معلمان ، كارايي دروني و آمار پيگيري دانش آموزان
4. عوامل مربوط به جمعيت شناسي و ساختار طبقات اجتماعي ، عوامل سياسي ، ميزان كارآيي بروني نظام آموزشي و غيره *
53
از جمله اصول عمومي برنامه ريزي آموزشي ، كدام است؟
1. همكاري و مشاركت در تعيين نيازهاي ملي                                                                2. توجه به جنبه هاي كيفي برنامه ريزي آموزشي *
3. توجه به جنبه هاي تغيير و تحول آموزش و پرورش                                                  4. استمرار و ارزيابي از اثربخشي آموزش و پرورش
54
 محاسبه درصد ثبت نام، قبولي، تكرار پايه، ترك تحصيل و گذر، جزء .... است.
1. محاسبه نرخ ها *                          2. محاسبه نابرابريها                        3. محاسبه نسبت ها                             4. تجزيه و تحليل يك گروه سني
55 - كدام مفهوم از مفاهيم برنامه درسي، دربرگيرنده محتوا روشهاي اجرايي آموزش ارزشيابي برنامه درسي است؟
1. تجربيات فراگير                        2. موضوعات و مواد درسي                             3. مجموعه اي از اهداف                        4. فرصتهاي طرح ريزي شده براي يادگيري *
56
 در برنامه ريزي درسي، انتخاب روشها و فنون تدريس و يادگيري در كدام مرحله صورت مي گيرد؟
1. اجراء برنامه درسي                          2. تعيين محتواي برنامه درسي                            3. تعيين رئوس برنامه درسي *                      4. تهيه و توليد مواد آموزشي
57
در سازمان دادن محتواي يك برنامه درسي يا يك رشته درسي، عناصر اصلي كه سازماندهي مي شوند، كدامند؟
1. موضوعهاي عيني و انتزاعي                    2. مطالب داراي قابليت يادگيري                    3. مفاهيم، ارزشها و مهارتها *                  4. اصول اساسي و روشهاي پژوهشي
58- هنگامي كه اهداف شناختي يك برنامه درسي محقق مي شود ولي اهداف عاطفي آن تحقق نمي يابد، مي توان نتيجه گرفت كه برنامه ....است.
1. عقيم                    2. رو به زوال                          3. داراي زوال افتراقي *                               4. درسي پنهان تحقق يافته
59-  مدل تين برگن ، باس و كرا از كدام نوع مدلهاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. اكونومتريك *                        2. پديو متريك                          3. برنامه ريزي خطي                             4. نرخ بازده
60
كدام عبارت تأكيد بر عيني بودن شيوه ارزشيابي از برنامه درسي را بيان مي كند؟
1. نتيجه گيري ارزشيابي بر اساس مشاهده ، آزمايش و تجربه باشد
2. نتيجه ارزشيابي از برنامه قابليت پياده كردن به صورت عملي باشد *
3. علاوه بر مشاهده و تجربه از شيوه هاي مصاحبه و پرسشگري استفاده شود
4. نتيجه گيري ارزشيابي چندين نفر از تجارب كسب شده مشابه و يكسان باشد

61   نظام آموزشي از طريق كدام خرد، سيستم خود مي تواند بر محيط بيروني اثر بگذارد؟
1. فرآيند                           2. برون داد *                            3. درون داد                                  4. بازخورد
62
از جمله مصاديق ارزيابي كارآيي بروني نظام آموزشي، كدام است؟
1. نرخ اشتغال دانش آموختگان *                                                             2. نرخ گذر از يك سطح تحصيلي به سطح ديگر
3. نرخ ارتقاء تحصيلي از يك پايه به پايه ديگر                                      4. نرخ افت تحصيلي در يك سطح معين آموزشي
63
در كداميك از شيوه هاي سازماندهي برنامه درسي، ساختار رشته درسي مورد غفلت قرار مي گيرد؟
1.مارپيچي                        2. بين رشته اي *                           3. چند رشته اي                                   4. شيوه موازي سازي
64
 نسبت دانش آموز به كلاس درس جز كدام يك از شاخصهاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. منابع انساني                                  2. منابع كالبدي و مالي *                            3. شاخصهاي برونداد                        4. شاخصهاي فرآيند
65
در برنامه ريزي درسي، تجزيه و تحليل نيازها به چه منظوري انجام مي گيرد؟
1. گروه بندي يادگيرندگان به منظور آموزشهاي ويژه                                                         2. تعيين رسالت و آرمانهاي موسسات آموزشي و پرورشي *
3. تعيين موضوعهاي خاص و عناصر و اجزاي دوره آموزشي                                              4. گروه بندي رشته هاي علمي و موضوعهاي آموزشي براي يادگيرندگان
66
در برنامه ريزي درسي، سازماندهي محتوا در چه مرحله اي صورت مي گيرد؟
1. پس از تعيين هدفها                  2. مرحله تهيه و توليد مواد آموزشي *              3. در مرحله اجرا برنامه درسي                4. پس از تعيين روشها و فنون تدريس
67
اصل اشتقاق، به معناي توجه به راهبردها، نظام ها و نوآوري هاي مختلف در ايجاد تغييرات آموزشي، در كدام يك از اصول برنامه ريزي آموزشي مورد تأكيد مي باشد؟
1. تغيير و تحول                 2. جامعيت *                       3. ضمانت اجرايي                            4. مشاركت و همكاري
68. در كدام مورد از روش مبتني بر كشش نيروي كار استفاده مي شود؟
1. پيش بيني بهره وري نيروي انساني در توليد و خدمات                                   2. پيش بيني نيروي انساني مورد نياز در طول برنامه
3. تحليل فعاليت هاي اقتصادي براي طبقه بندي مشاغل *                                 4. تحليل كارآيي دروني و بيروني نظام آموزش و پرورش
69 .« حداكثر آموزش براي حداكثر افراد» در كداميك از روشها مورد توجه قرار دارد؟
1. تقاضاي اجتماعي *                    2. مبتني بر بهره وري                             3. تقاضا براي نيروي انساني                            4. مبتني بر كشش نيروي كار
70 . در برنامه ريزي آموزشي بايد نظام آموزشي را يكجا در نظر گرفت تا رشد متوازن آن را تضمين كرد. اين جمله به كدام اصل اشاره دارد؟
1. جامع بودن برنامه ريزي آموزشي *                                                  2. كيفي بودن برنامه ريزي آموزشي
3. ارتباط مديريت با برنامه ريزي آموزشي                                           4. ارتباط برنامه ريزي آموزشي با برنامه ريزي رشد و توسعه
71. مفهوم برنامه ريزي درسي كدام اس؟
1. پيش بيني جمعيت يادگيرندگان طبيعت جامعه و ماهيت يادگيري
2. كاربرد روشهاي آموزشي و تكنولوژي براي تحقق هدفهاي آموزش و پرورش
3. كاربرد روشهاي تحليلي در مطلوب كردن فعاليتهاي نظام آموزشي و يادگيري
4. پيش بيني فرصتهاي ديگر براي گروه معيني از يادگيرندگان جهت رسيدن به هدفهاي آموزشي *
72 . هدف بنيادي برنامه ريزي آموزشي چيست؟
1. استقرار يك نظام آموزشي كارآمد *                                                     2. تربيت برنامه ريزان آموزشي متخصص
3. فراهم كردن فرصت هاي آموزشي بيشتر                                           4. ايجاد تغييرات ساختاري در نظام آموزشي
73 . در برنامه ريزي آموزشي ، شيوه نمايان كردن جريان دانش آموزان در طول يك دوره تحصيلي را با استفاده از كدام اصطلاح يا عبارت تعريف مي كنند؟
1. نرخ هاي مردودي و ارتقاء                                                                    2. محاسبه نسبت ها يا رابطه كمي بين متغيرها
3. كوهورت يا تجزيه و تحليل يك گروه سني *                                         4. نرخ گذر يا عبور دانش آموزان از يك دوره آموزشي به دوره بالاتر
74 . گردآوري عقايد افراد گوناگون در مورد برنامه درسي در مرحله آزمايش اوليه را «ارزشيابي .....» مي نامند.
1. تشخيصي                    2. تكويني                           3. پاياني                           4. تأثير پذيري *
75 .برنامه ريزي از نظر طرفداران «برنامه ريزي به عنوان يك نظام» چيست؟
1. هدف                      2. دانش                             3. وسيله *                           4. ارزش
76 . كدام اصل برنامه ريزي آموزشي، تعامل پديده هاي مختلف را مطرح مي كنند؟
1. تعهد                          2. جامعيت *                             3. مشاركت                             4. واقع بيني
77 . مفهوم «توزيع آموزش و پرورش» كدام است؟
1. ميزان پوشش تحصيلي كودكان واجب التعليم                                                          2.ميزان دسترسي گروههاي مختلف اجتماع به تحصيل *
3. چگونگي تقسيم آموزش و پرورش در بين مقطع تحصيلي                                       4. ميزان مالي تخصيص داده شده به آموزش و پرورش
78. نرخ هاي قبولي ، تكرار پايهف ترك تحصيل و گذر جزء كدام دسته از شاخص ها قرار مي گيرند؟
1. نابرابري                  2. برون داد                             3. درون داد                               4. فرايند *
79 . مفهوم «برنامه درسي قصد شده يا توصيه شده» كدام است؟
1. آن چيزي كه درسند برنامه درسي آمده است *                                                         2. به عنصر هدف در برنامه درسي اطلاق مي شود
3. آن چيزي كه مقصود واقعي دانش آموز از تحصيل است                                           4. آن چيزي كه برنامه ريز خواسته انجام دهد ولي موفق نشده است

80 . ارتباط بين هدفها و محتواي دروس زبانف رياضي، علوم تجربي و علوم اجتماعي در يك پايه تحصيلي بر اساس كدام اصل برنامه ريزي درسي تنظيم مي شود؟
1. نوآوري                            2. فزايندگي                                3. وحدت *                            4. مداومت
81 . طرح ريزي آموزشي شامل تهيه كدام يك از برنامه ها است؟
1. ويژه كوتاه مدت با هدفهاي مشخص *                                                             2. جامع بلند مدت با هدفهاي كلي
3. ويژه، بلند مدت با هدفهاي مشخص                                                            4. جامع، كوتاه مدت با هدفهاي كلي
82 . «كارآيي دروني در ارزيابي برنامه ها» به .... مربوط مي شود
1. روش هاي آموزشي و پرورشي مؤثر                                                        2. ميزان رضايت دانش آموزان و اولياء
3. ميزان و نسبت افراد فارغ التحصيل *                                                      4. قدرت نظام آموزشي در پاسخ به نياز جامعه
83 . مطالعات تطبيقي بين المللي در كدام روش برنامه ريزي آموزشي مطرح است؟
1. هزينه و سودمندي                     2. برنامه ريزي خطي                         3. تقاضاي اجتماعي                              4. نيروي انساني مورد نياز *
84 . در كدام زمينه مي توان اصول مقدماتي برنامه ريزي آموزشي را ملاحظه نمود؟
1. مداوم بودن برنامه ريزي آموزشي                                                   2. اصل هماهنگي عرضه و تقاضا
3. اصل تغيير و تحول در آموزش و پروش                                          4. هماهنگي توسعه كمي با بهبود كيفي آموزش و پرورش *
85 .در كشور ما هزينه فرصتهاي از دست رفته براي كدام گروه از دانش آموزان بيشتر است؟
1. دبستاني روستايي                    2. دبستاني شهري                       3. دبيرستاني روستايي *                           4. دبيرستاني شهري
86 . نسبت كتابهاي درسي به دانش آموز جزء كدام يك از شاخص هاي برنامه ريزي آموزشي است؟
1. برونداد                        2. درونداد *                                 3. فرايند                                   4. كاركرد
87 . ضريب كوشش آموزش و پرورش با كدام يك از شاخص ها مشخص مي شود؟
1. نرخ ارتقاء‌تحصيلي                                                                           2. سهم بودجه دولت نسبت به سرمايه گذاري ملي
3. عدم توجه به مسأله مهاجرت نيروي انساني                                     4. عدم موفقيت نسبي اين رويكرد بر حسب تجارب موجود *
88 . كدام منبع درآمد جزؤ منابع عمومي درآمد آموزش و پرورش محسوب مي شود؟
1. كمك هاي خارجي *                       2. دريافت شهريه                            3. كارآموزي حرفه اي                          4. فروش توليدات مدرسه
89 . در برنامه ريزي آموزشي، حوزه امكانات بر اساس كدام مورد تعيين مي شود؟
1. محل تلاقي موانع و راهبردها                                                                2. حدفاصل دو مجموعه منابع و موانع *
3. حدفاصل دو مجموعه نيازها و منابع                                                    4. محل تلاقي نيازها، منابع و راهبردها
90 . به بخشي از برنامه درسي كه تحقق نيافته است، چه مي گويند؟
1. پوچ *                     2. پنهان                            3. سايه                                   4. ايده آل
91 . فرمول
Rgt = rgt + 1 / Egt براي محاسبه كدام نرخ به كار مي رود؟

1. ارتقاء                           2. ثبت نام                              3. افت تحصيلي                                4. مردودي *
92 . ارتباط مطالب ياد گرفته شده با مطالب يادگيري در كلاس بعد مربوط به كدام اصل برنامه ريزي درسي است؟
1.تداوم                        2.توالي *                               3. وحدت                                        4.نوآوري
93 . كدام عبارت درباره مفهوم «شاخص» صحيح نيست؟
1. ارزش قراردادي دارند                                                                        2. بيان كمي رابطه دو كميت است
3. از اهميت سياستگذاري برخودار است                                               4. براساس داده هاي آينده تدوين مي شود
|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 نظریه ها و مبانی جو سازمانی

 Organizational Climate 

فاطمه اسلامیه

 تعریف جو سازمانی

هنگامی که از جو صحبت می شود، افراد عادی تصویری از جو زمین که همچون هاله ای تمام وجوه زندگی آنها را احاطه کرده است، به یاد می آورند. در گفتگوهای روزانه در سازمانها و نهادها، واژه های جو متشنج، جو مسموم، جو ناآرام و ... بارها به کار برده می شود. حال این که کمتر به مفاهیم علمی آن توجه می شود و روشهای شناخت آن نیز کمتر مورد تحقیق قرار می گیرد. از نظر لغوی جو عبارت است از « اطراف و یا آنچه که بر چیز دیگری احاطه دارد ( فضا، مابین زمین و آسمان ) ».

 « هوى و ميسكل » جو يا اقليم سازمانى را در يك مدرسه، چنين تعريف مى‏كنند: « جو يا اقليم سازمانى، اصطلاح ‏وسيعى است كه به ادراك معلمان ازمحيط عمومى كار در مدرسه اطلاق شده ‏و متاثر از سازمان رسمى، غير رسمى،شخصيت افراد ورهبرى سازمانى است. »

 از نظر « ليتوين » و« روبرت استرينج ر» جو سازمانى چنين است: « ادراكاتى‏كه فرد از نوع سازمانى كه در آن كار مى‏كند دارد و احساس او به سازمان برحسب‏ابعادى مانند استقلال، ساختار سازمانى، پاداش، ملاحظه كاريها، صميميت و حمايت و صراحت. »

« علاقه بند » جو سازمانى را به كيفيت ‏درونى سازمان، آنگونه كه اعضاى‏ سازمان اين كيفيت را تجربه و ادراك‏ مى‏كنند  تعبير مى‏كند.

 « هالپین و کرافت » در تعریف جو سازمانی می گویند: « ویژگی های درونی که یک سازمان را از سازمان دیگر متمایز ساخته و روی رفتار افراد آن تاثیر می گذارد، جو سازمانی نامیده می شود. این جو سازمانی به وسیله ادراکات کارکنان و توصیف های آنان از ویژگی های درونی سازمان سنجیده می شود. »

 به طور کلی صاحب نظران هر کدام تعاریف متعددی از جو بیان داشته اند، ولی نکته ای که در اکثر تعاریف آنها مشترک است، آن است که جو سازمانی بر اساس ادراک کارکنان از محیط سازمان سنجیده می شود.

 تفاوت جو با فرهنگ سازمانی:

به طور کلی مفهوم جو سازمانی که در اواخر دهه شصت متداول و رایج شد، مقدم بر فرهنگ سازمانی است که در اواخر دهه هشتاد رشد و تکامل یافت. جو و فرهنگ سازمانی هر دو مقولاتی هستند که برای توصیف ویژگی های سازمان و واحدهای مربوطه استفاده می شوند. علی رغم ارتباط زیاد بین دو مفهوم، همچنان آن دو از یکدیگر متمایز می باشند.

 « ریچارد و اشنایدر » معتقدند که جو سازمانی به دیدگاههای سازمانی، اقدامات و روشهای رسمی و غیر رسمی اطلاق می گردد.

« شرمر هورن و جان » معتقدند که فرهنگ سازمانی سیستمی از عقاید و ارزشهای مشترک است که رفتار و اعضای سازمان را راهنمایی و هدایت می کند.

 بنابراین بر اساس تعاریف ارائه شده پیرامون جو و فرهنگ سازمانی میتوان خاطرنشان ساخت: جو سازمانی به طور نسبی یک خصوصیت احاطه کننده و دربردارنده برای یک سازمان است و برعکس فرهنگ، خصوصیتی است که بطور کامل سازمان را احاطه میکند.

 فرهنگ سازمانی با طبیعت، اعتقادات، انتظارات درباره زندگی سازمانی ارتباط پیدا می کند در حالی که جو عبارت است از شاخصی است به منظور تعیین این که آیا این باورها و انتظارات تحقق پیدا نموده اند.

 به طور خلاصه در تفاوت بین فرهنگ و جو می توان گفت:

- فرهنگ با این نکته که چگونه کار مدرسه خوب انجام می شود سروکار دارد، در حالی که جو با ادراکات و احساسات نسبت به محیط داخلی مدرسه سروکار دارد.

- فرهنگ سازمانی مجموعا ای از جهت گیریهای مشترک است که سازمان را یکپارچه نگه داشته و هویت ممتازی به آن می دهد، در حالیکه اقلیم در ادراک مشترک نهفته است.

- فرهنگ، فرضها، ارزشها و هنجارهای مشترک است و جو، ادراک مشترک افراد از رفتار است.

 نظریه های جو سازمانی:

مدل جو سازمانی هالپین و کرافت ( رفتار معلم - مدیر : باز تا بسته )

مطالعات « هاپلین » و « کرافت » در سال 1962 از مدارس ابتدایی شاید شناخته شده ترین مفهوم پردازی و اندازه گیری از جو سازمانی است. « هالپین و کرافت » نظریه جو سازمانی را برای معلمان معرفی کردند. زیرا به موجب تعریفی که، جو سازمانی به وسیله افراد در سازمان تجربه می شود آنها فرض نمودند که ادراکات این افراد منبع معتبری از داده ها هستند. وقتی آنها مشاهده کردند که:

1. احساس معلمان نسبت به مدرسه خود به طور قابل توجهی از همدیگر متفاوت است.

2. مفهوم روحیه شاخص این احساس نمی باشد.

3. وقتی مدیران « آرمانی » به مدارسی منتصب می شوند که نیاز به اصلاح دارند و هیئت آموزشی از فعالیت آنان جلوگیری می کنند.

4. عنوان جو سازمانی توجه زیادی را به خود جلب کرد، به ترسیم جو سازمانی شروع کردند.

هالپین و کرافت، جو اجتماعی مدارس را به عنوان ترکیبی از دو بعد رهبری مدیر مدرسه و تعامل های معلمان تصور می کردند. تعامل های گروهی از معلمان در یک مدرسه ممکن است مشابه محیط های جغرافیایی یک ناجیه در نظر گرفته شود. و سبک رهبری مدیر مدرسه می تواند برابر با شرایط جوی باشد. این ترکیب رفتار رهبر و رفتار معلم که جو سازمانی را به وجود می آورد می تواند در شکل زیر نشان داده شود:

 جو مدرسه به عنوان ترکیبی از رفتار مدیر مدرسه و رفتارهای معلمان ( سیلور، 1991 ).

 انواع جو سازمانی طبق مدل هالپین و کرافت

« هالپین و کرافت » شش جو اصلی مدارس را در قالب عناوینی چون جو باز، جو بسته، جو خود مختار، جو پدرانه،جو کنترل شده و جو آشنا را معرفی کردند که ویژگیهای هر کدام به شرح زیر است:

جو باز: مدارس با جو باز، دارای عدم تعهد پایین، موانع و محدودیت کم، نشاط و صمیمیت بسیار زیاد، اين تركيب جوى را پيشنهاد مى‏كند كه ‏هم مدير و هم معلمان رفتارصحيحى‏دارند.

 جو بسته: داراى ويژگيهاى متضاد با جو باز است. اعتماد و نشاط در آن كم و عدم اشتغال به كار زياد است. مدير و معلمان خود را مشغول نشان ‏مى‏دهند، مدير بر مسائل بى‏اهميت، راهوار و غيرضرورى تاكيد مى‏كند و معلمان با همين تاكيد مدير كمترين ‏همكارى را دارند و رضايت كمترى نشان‏مى‏دهند.

 جو پدرانه: یک محیط اجتماعی را نشان می دهد که در آن مدیر سخت تلاش می کند ولی متاسفانه تلاش او بی تاثیر است. معلمان کار زیادی بر دوش ندارند ولی به خوبی با هم کنار نمی آیند و به تشکیل گروههای رقیت گرایش دارند.

 جو خودمختار: جوی است که تقریبا آزتدی کامل را برای معلمان به منظور هدایت کارشان و ارضاء نیازهای اجتماعی مطابق میلشان توصیف می کند. در این جو روحیه و صمیمیت نسبتا بالا هستند و عدم جوشش یا بازدارندگی کمتری وجود دارد. مدیر مدرسه اگرچه سختکوش است ولی در ارتباط با نظارت نسبتا کناره گیر و آسان گیر است. مدیر به طور نسبی مراعات معلمان را می کند.

 جو کنترل شده: اشاره به جو پرکاری دارد که به زیان زندگی اجتماعی اعضا تمام می شود. با وجود این روحیه بسیار بالاست، معلمان در کارشان فعال و متعهدند اما تکالیف بیش از حد دارند و تعامل شخصی کمتری دارند. مدیر مدرسه به اندازه کافی سختکوش است تا مطمئن شود کارها به خوبی پیش می رود اما الگویی برای تعهد و وفاداری برای معلمان نمی باشد. در یک مدرسه با جو کنترل شده اساسا تاکید بر تولید بالا، بازدارندگی بالا و صمیمیت پایین است.

 جو آشنا: نشان دهنده جوی است که در آن روابط اجتماعی مطلوب به زیان انجام کارها تمام می شود. معلمان در ارتباط با کار یکدیگر نمی جوشند اما در ارتباط با زندگی اجتماعیشان با هم صمیمی هستند. مدیر مدرسه اگرچه در سطح شخصی بسیار ملاحظه گر است ولی به هیچ وجه کناره گیر نیست،  بر بهره وری تاکید نمی کند و بر انجام کار نیز نظارت ندارد. به طور خلاصه محیط مدزسه بسیار دوستانه است لیکن معلمان فعالیت اندکی دارند.

 جو سازمانی« وین هوی و دنیس سیبو » OCDQ – ML

بعدها طی انتقاداتی، « آندروهیز » در یک تلاش تجربی برای ارزیابی OCDQ، به تجدید نظر در آن پرداخت و شکل اصلاح شده آن را برای مدارس ابتدایی OCDQ – RE  و برای مدارس متوسطه OCDQ – RS به کار برد. از جدیدترین اقدامات اصلاحی پیرامون  OCDQ – RE   می توان از اقداماب و اصلاحات « وین هوی و دنیس سیبو » یاد کرد. « وین هوی و دنیس سیبو » بر اساس تحلیل عوامل زیرتستهای OCDQ – ML آشکار ساختند که مفهوم سازی و اندازه گیری افلیم، متکی بر دو عامل مهم است. در رفتار حمایتی، دستوری، تهدیدی، مدیر، عامل اول را تشکیل داده و در رفتار عدم تعهد، متعهدانه و همکارانه معلم عامل دوم را تعیین می کند، به طور اخص آنها بیان داشتند جو مدارس می توانند به صورت یکی از انواع چهارگانه جو باز، جو متعهدانه، جو غیرمتعهدانه و جو بسته در نظر گرفته شود.

 رفتار مدیر

                     بسته                                   باز

جو متعهدانه

جو باز

جو بسته

غیرمتعهدانه

سنخ شناسی جو مدارس

ابعاد جو سازمانی:

بسیاری از تحقیقات خاطر نشان ساخته اند که جو سازمانی از اجزاء یا ابهاد خاصی تشکیل شده است. برخی از محققان به ویژگیهای روانی اجتماعی محیط کار مانند ارتباطات درونی مدرسه توجه بیشتری دارند و بعضی دیگر خصوصیات غیرمادی و خصوصیات عینی را تواما به عنوان شاخص های تشکیل دهنده جو مورد تاکید قرار داده اند.

 عوامل موثر در تعیین جو مدارس:

1.       ویژگیهای امکانات و تسهیلات مدرسه

2.       سلامتی و امنیت محیط

3.       فرصت سازی جهت مشارکت دانش آموزان

4.       کاربرد پاداش و تشویق

5.       روحیه دانش آموزان

6.       ارتباطات کارمندان، معلمان و مدیران

7.       رهبری آموزشی، مهارتهای آموزشی

8.       و ...

 شاخص های جو سالم سازمانی:

تحقیقات نشان داده اند که جو سالم سازمانی به طور مثبت روی کارکنان تاثیرات عمیقی دارد. لذا عوامل و عناصر تشکیل دهنده جو، صداقت ( شفافیت )، استانداردها، مسئولیتها، انعطاف پذیری، پاداشها و تعهد گروهی است. زمانی که میزان هر یک از این ابعاد در هر یک از کارکنان بالا رود، افراد به وسیله محیط کارشان برانگیخته می شوند، یعنی محیط کار بعنوان مکانی لذت بخش و سودآور تلقی می شود.

 مراحل بهبود جو مدارس:

مرحله اول: درک و ابداع برنامه

مرحله دوم: تشخیص و سنجش مسائل

مرحله سوم: تدوین استراتژی برای غلبه بر مشکلات

مرحله چهارم: بکارگیری راه حلها

مرحله پنجم: نظارت و ارزشیابی نتایج.

 در آخــــــــــر اینکـــــــــه:

در واقع می توان بیان داشت جو مدرسه نتیجه مستقیم ارزشها و هنجارها، عقاید مشارکت کنندگان در محیط مدرسه است، آنگونه که باید با یکدیگر در حال تعامل می باشند. صاحب نظران جو ادراک شده در محیط مدرسه را دارای دو بعد: جو علمی و جو اجتماعی می دانند که هر کدام از این دو بعد به نوبه خود دارای خصوصیات و ویژگیهایی هستند که در ارتباط با یکدیگر زمینه بهبود جو مدرسه را فراهم می سازند.

کارکنان در بدو ورود به سازمان انتظار دارند با جو سازمانی مطلوب و حمایت آمیزی مواجه شوند تا در لوای آن، نیازهای خود را تامین کنند. این مسئولیت مدیران است که امور مربوطه به گونه ای سازماندهی شود که افراد با تمام وجودشان در فعالیتها شرکت نمایند. در واقع مسئولیت مشترک مبنای خلاقیت و ابتکار جمعی است. هر چه جو سازمانی مثبت تر باشد، برقراری روابط انسانی آسان تر خواهد بود. بالعکس، جوهای بسته، ترس آور و یا منفی سبب بی اعتمادی، ترس، دوری و نفرت افراد از هم می شود. بنابراین جو مثبت و باز، بهداشت روانی افراد را تامین می کنند.

 منابـــــــــــع:

1.       پارکینسون، نورث؛ کوت، سایز. ( 1369 ). اندیشه های بزرگ در مدیریت. ترجمه مهدی ایران نژاد پاریزی. تهران: مرکز آموزش بانکداری بانک ملی ایران.

2.       دسلر، گری. ( 1368 ). مبانی مدیریت، ترجمه: داوود مدنی. تهران: انتشارات آرین.

3.       گودرزی، اکرم؛ گمینیان، وجیهه. ( 1381 ).اصول، مبانی و نظریه های جو سازمانی. اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد اصفهان.

4.       هوی، وین ک؛ میسکل، سیسیل.ج. ( 1382 ). تئورى، تحقيق و عمل درمديريت آموزشى، ترجمه: میر محمد سید عباس زاده. ارومیه: انتشارات دانشگاه ارومیه.

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 ادبیات تحقیق
      در اين قسمت توضيحاتی پيرامون ضرورت بررسی مطالعات قبلی و نحوه انجام آن درهنگام تهيه طرح تحقيق  ارائه می گردد .

      برای کسب اطلاعات در زمینه مورد تحقیق می باید به منابع مرجع مراجعه نمود منظور از منابع مرجع هر فرد یا هر چیزی است که به عنوان ماخذ اطلاعات مورد مراجعه قرار می گیرد بویژه آنها که مورد مراجعه فوری قرار می گیرند. کتاب های مرجع معمولا به گونه ای تالیف می شوند که هر کسی می تواند اطلاعات مورد نیاز خود را به راحتی و سرعت در آنها پیدا کند. مهم ترین منابع دردسترس عبارتند از:

* نظرات افراد متخصص و صاحب نظران

منابع منتشر شده که عبارتند از :

الف -  مراجع غیر ادواری شامل :

کتابشناسی ها دانشنامه ها فرهنگ ها -   دستنامه ها درسنامه ها دستور نامه ها

سالنامه ها- اطلس ها نشان نامه ها-سرگذشت نامه .

ب – مراجع ادواری شامل :

کتابشناسی ها – فهرست های مندرجات ( کتاب، نشریات ادواری مثل ژورنال ها ) .

*  منابع منتشر نشده :

پایان نامه ها – گزارش های فنی گزارش تحقیق – آمارها- پروانه های ثبت اختراعات- صورت جلسه ها-مشاهدات فردی .

* بانک های اطلاعاتی در اینترنت . (۱)

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 تعیین موضوع تحقیق

      آغاز يک تحقيق با احساس وجود يک مشکل همراه است. در اين مرحله آن احساس بايد به صورت يک پرسش در آيد و بيان شود. بديهی است اين پرسش از مسائل روزمره تا مباحث و فرضيات پيچيده علمی را دربرگيرد. مهم آنست که به شيوه ای علمی و صحيح بيان شود. با در نظر گرفتن دو تقسيم بندی مهم در زمينه علائق علمی و احتياج عملی شما ممکن است تحقيقی بنيادی يا کاربردی را در نظر بگيريد.

        برای افراد متخصص معمولا کار انتخاب موضوع برای تحقيق با مشکل کمتری نسبت به سا يرين انجام می گيرد بويژه دانشجويان که اغلب با وسواس وکل نگری بيشتری به انتخاب موضوع می پردازند.

    مهم ترين منابع برای انتخاب موضوع تحقيق به شرح زير می تواند باشد:  

* استفاده از تجارب : شما به عنوان دانشجوئی که در مراحل پايانی تحصيل خود هستيد ودر طول دوران تحصيل با مسائل و مشکلات مختلفی برخورد داشته ايد که هرکدام آنها می تواند موضوعی مناسب برای تحقيق باشد. بويژه افرادی که در حيطه توانبخشی به تحصيل ياکار مشغول هستند از تجربيات و مسائل پيش آمده درهنگام کار با بيماران و معلولان موضوعات بديع و     تازه ای برای تحقيق سراغ دارند که می تواند برای انجام مطالعه و تحقيق در نظر گرفته شود.

* استنتاج از نظريه ها و فرضيه ها:  در زمينه کار تخصصی شما نظريات و فرضيه های گوناگونی وجود دارد. محقق    می تواند با مطالعه دقيق آنها و با ابداع فرضيه جديد به يک مطالعه تازه اقدام نمايد.

* استفاده از متون درسی و مجلات تخصصی: سراسر کتب درسی آکنده ازمطالب ارزنده ای در مورد موضوعات خاص علمی است.بيان تئوری ها و نظريات علمی درکتب درسی و مرجع نيز می تواند زمينه مناسبی برای يافتن موضوع تحقيق باشد. همينطور مجلات علمی و تخصصی در رشته های مختلف علمی تماماً به ارائه گزارش تحقيقات انجام شده می پردازند که خصلت تکرار پذيری تحقيق خود زمينه را برای انتخاب موضوعاتی برای انجام تحقيق فراهم خواهد نمود.

* دولت ها ، دانشگاه ها وموسسات پژوهشی خصوصی : در بسياری از موارد وزارتخانه ها ، سازمان ها و نهادهای مختلف دولتی اقدام به ارائه فهرستی از عناوين پژوهشی مورد نياز خود می کنند که با توجه به تخصص خود می توانيد به انتخاب موضوع بپردازيد. در دانشگاه ها نيز اغلب گروه های آموزشی فهرست عناوين مناسب برای تحقيق در آن گروه را تهيه و در اختيار دانشجويان قرار     مي دهند . بتازگی در ايران و از سال های قبل در ممالک پيشرفته موسسات خصوصی پژوهشی وجود دارند که آنان نيز همه ساله فهرستی از عناوين تحقيقاتی خود را منتشر می کنند که برای انتخاب موضوع و انجام تحقيق مورد استفاده قرار مي گیرد. نکته حائز اهميت آنکه اين گونه موسسات ونيز موسسات دولتی در صورت تائيد طرح پژوهشی شما برای انجام تحقيق معمولا سهمی از هزينه هارا برعهده خواهند گرفت.

مهم ترين شرايط برای انتخاب موضوع به شرح زير مورد ملاحظه قرارمی گيرد:

1 – قابليت اجرا:  سه شرط نيروی انسانی ماهر ، منابع مالی مناسب و کافی و امکانات مناسب برای انجام هر تحقيقی ضروری است.

2 – تازگی و عدم دوباره کاری:  تنها در سه وضعيت زير می توان  به انجام تحقيق روی موضوعی که قبلا روی آن کار شده است اقدام کرد.

( در شرايط زمانی متفاوت - در شرايط جغراقيائی مختلف - درصورت عدم دستيابی به نتايج کافی ) .

3 - تناسب با زمان : تحقيق از نظر زمانی بايد در محدوده ای مناسب صورت پذيرد تا در زمان تعيين شده دستيابی به داده ها و کسب نتايج با مشکلی مواجه نشود.

4 - مناسب بودن : دقت کنيد و به دوسوال پاسخ دهيد: وسعت مسئله مورد نظر چقدر است؟ و شدت مسئله به چه ميزان می باشد؟

5 - باصرفه بودن : آيا بلحاظ مفهوم هزينه-اثربخشی تحقيق و انجام هزينه در مورد آن اثربخشی کافی خواهد داشت؟

6 - ملاحظات اخلاقی : از جمله مهمترين شرايط برای انتخاب موضوع عدم تضاد و مواجه ی آن با ملاحظات اخلاقی است. اصولا رفتن به دنبال موضوعاتی که انجام آن با مشکلات و مسائل اخلاقی زياد مواجه باشد توصيه نمی گردد. در حيطه توانبخشی بواسطه کار با موضوعات انسانی رعايت اين امر بشدت مطرح است.

7 - علاقمندی و دانش محقق : نياز به توضيح نيست که اين هردو  برای انجام هر تحقيقی ضروری است و عاملی برای بالارفتن سرعت و کيفيت تخقيق می باشد.

 در هنگام نوشتن عنوان بايدخصوصياتی که برای يک عنوان خوب برشمرده می شونددر نظر گرفت . اين موارد عبارتند از:

- از کلمات کوتاه ، رسا ودر حد امکان از يک زبان استفاده شود .

- عبارت گويا باشد و گيج کننده نباشد.ازاختصارات که ممکن است مخفف عبارات مختلفی باشند پرهيز شود.

- در تحقيقات توصيفی بيان مکان و زمان تحقيق در عنوان ضرورت دارد.

- در عنوان دقيقاً آنچه محقق بدنبال تعيين آن است بيان شود.

- سعی شود دامنه تحقيق محدود در نظر گرفته شود.

- از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود.

- از کلمات مناسب ومطلوب استفاده شود.

- عنوان را غير سوالی مطرح نمائيد. ( ۱ )

|+| نوشته شده توسط فاطمه شريفي در یکشنبه بیست و هشتم آذر 1389  |
 
 
بالا